یعنی چه
واژه اثال دارای دو کاربرد و معنای متمایز است؛ در زبان و ادبیات عرب به معنای شرف، عظمت، بزرگواری موروثی و اصالت ذاتی است. در علم کیمیای قدیم نیز به آلات و ظروف شیشهای یا سفالی سرپوشداری اطلاق میشد که برای تصعید موادی مانند جیوه، گوگرد و زرنیخ به کار میرفته است. همچنین در جغرافیا و تاریخ عرب، اسم خاص برای برخی کوهها، چشمهها و اشخاص بوده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی و عربی به صورت اَثال (فتح الف اول) خوانده میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع، اگر طراح جدول به ظرف کیمیای قدیم یا مجد و بزرگواری اشاره کند، پاسخ چهار حرفی آن «اثال» است.
به انگلیسی
بسته به متن و ریشه کاربرد، در معنای اخلاقی و انسانی از Nobility و در اصطلاح تخصصی تاریخ علم و کیمیاگری از واژه Aludel (که خود معرب الاثال است) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این کلمه در متون شامل واژههای اصالت، ریشهداری، بزرگواری، عظمت موروثی، شکوه و در بخش فنی «ظرف یا آلت تصعید» است.
در قرآن
خود واژه «اثال» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه سه حرفی و هم-خانواده آن یعنی «أَثْل» (به معنی درخت گز یا شورهگز) یکبار در سوره مبارکه سبأ آیه ۱۶ (...وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ) آمده است.
نماد چیست
این واژه در سنت ادبی و عربی نمادی از ریشهدار بودن، اصالت موروثی و شرافت خانوادگی است که تغییر ناپذیر است. در ادبیات کهن و متون شبهعلمی (کیمیاگری) نیز به عنوان نماد ابزار تحول، خالصسازی و تصعید ماده شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل اثال
واژه «اثال» از جمله کلمات چندمعنایی و کهن است که در ادبیات کلاسیک و تاریخ علم کاربرد داشته است. این کلمه از یک سو در زبان عربی به معنای شرف، بزرگواری موروثی و اصالت ذاتی به کار میرود و ریشه در پایداری و عظمت دارد، و از سوی دیگر در متون تاریخی جغرافیا به عنوان اسم خاص برای مکانها (مانند کوه و قلعه) یا اشخاص شناخته میشود.
علاوه بر این، اثال در تاریخ علم و کیمیاگری قدیم کاربرد فنی بسیار مهمی دارد؛ لغتنامه دهخدا این کاربرد را معرب واژه یونانی آیتال (Aithale) به معنی دود یا تصعید دانسته و آن را به عنوان ظرفی سفالی یا شیشهای معرفی میکند که برای تصعید موادی چون جیوه و گوگرد استفاده میشد. این واژه امروزه در زبان فارسی روزمره رایج نیست و بیشتر جنبه کتابی، تاریخی و حل جدول دارد.