یعنی چه
طاق کسری که به آن ایوان مدائن نیز میگویند، برجستهترین بنای مجلل و بازمانده از دوران شاهنشاهی ساسانی در شهر تیسفون (عراق کنونی) است. این واژه به معنای سقفِ منحنی یا ایوانِ منسوب به پادشاه ساسانی (خسرو) است و یکی از مهمترین نمونههای طاقزنی در تاریخ معماری جهان به شمار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «طاقِ کَسْریٰ» است که در آن واژهٔ کسری با فتح کاف و سکون سین خوانده میشود و در زبان عربی به صورت کسرهٔ کاف (کِسْریٰ) نیز رایج است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این سؤال بسته به تعداد حروف معمولاً «طاق کسری» (۷ حرف)، «ایوان مدائن» (۹ حرف) یا «ایوان کسری» (۹ حرف) است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و بینالمللی باستانشناسی، از این بنای ارزشمند با نامهای Taq Kasra یا Arch of Ctesiphon یاد میشود.
به عربی
در زبان عربی این بنا را دقیقاً «طاق كسرى» یا «إيوان مدائن» مینامند که به پایتخت باستانی ساسانیان (مدائن) اشاره دارد.
به فارسی
معادل فارسی اصیل و سرهٔ این عبارت «ایوانِ خسرو» یا «طاقِ خسرو» است؛ چرا که واژهٔ «طاق» معربِ «تاق» فارسی و «کسری» نیز شکل عربیشدهٔ نام «خسرو» است.
نماد چیست
طاق کسری در فرهنگ و ادبیات فارسی (بهویژه در قصیده معروف خاقانی) نماد بیوفایی دنیا، شکوهِ بربادرفته و آیینهٔ عبرت است. در عین حال، در تاریخ هنر نماد اوج مهندسی و بزرگترین طاق خشتی و آجری جهان باستان بدون ستون محسوب میشود. در فرهنگ اسلامی نیز فروریختن کنگرههای آن در شب میلاد پیامبر (ص)، نماد پایان دوران طاغوت و ستمگری است.
جمعبندی و توضیح کامل طاق کسری
طاق کسری یا ایوان مدائن، با شکوهترین بنای بازمانده از عصر ساسانی در شهر تیسفون (نزدیک بغداد امروزی در کشور عراق) است. این بنا که عموماً به خسرو اول (انوشیروان) منسوب است، بزرگترین طاق آجری جهان باستان بدون استفاده از قالببندی و ستون به شمار میرود و تجلیبخش اوج هنر مهندسی و معماری ایران باستان است.
از نظر واژهشناسی، «طاق» صورت معرب واژه فارسی «تاق» و «کسری» شکل عربیشده نام «خسرو» است، بنابراین معنای ترکیبی آن «ایوان خسرو» میشود. این بنا در طول تاریخ فراتر از یک اثر معماری، به یک مفهوم نمادین عمیق تبدیل شده است؛ به طوری که در ادبیات فارسی نماد زوالِ قدرت، شاهدی بر بیوفایی دنیا و آیینهٔ عبرتِ تاریخ شناخته میشود.