یعنی چه
دایره خبیثه به زنجیرهای متوالی و تکرارشونده از علت و معلولها گفته میشود که در آن هر مرحله، مرحله منفی بعدی را تشدید میکند و در نهایت وضعیت کلی را وخیمتر میسازد؛ به طوری که شکستن این حلقه بدون مداخله یک عامل خارجی بسیار دشوار است.
تلفظ
این ترکیب وصفی در زبان فارسی به صورت «دایِرِهِ خَبیثِه» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این مفهوم معمولاً با تعداد حروف مشخص، «دایره خبیثه»، «دور باطل» یا «چرخه معیوب» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات Vicious circle یا Vicious cycle برای انتقال دقیق این مفهوم استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای رایج و اصیل این عبارت در زبان فارسی شامل «دور باطل»، «چرخه معیوب» و «دایره معیوب» است.
در قرآن
عین عبارت «دایره خبیثه» در قرآن وجود ندارد. با این حال، کلمه «خبیثه» به صورت مجزا در آیاتی مانند آیه ۲۶ سوره ابراهیم (کلمه خبیثه و شجره خبیثه) به معنای ناپاک و بیریشه به کار رفته است که با مفهوم منطقی این اصطلاح تفاوت دارد.
نماد چیست
در فرهنگ بصری و نمادشناسی، این مفهوم معمولاً با نماد «اوروبوروس» (ماری که دم خود را میبلعد به نشانه چرخهای خودویرانگر) یا یک مارپیچ رو به پایین (Downward Spiral) نشان داده میشود که نماد سقوط تدریجی و تشدیدشونده است.
جمعبندی و توضیح کامل دایره خبیثه
اصطلاح دایره خبیثه یا همان دور باطل، توصیفکننده موقعیتهای پیچیدهای در زندگی، اقتصاد و جامعهشناسی است که در آنها یک مشکل، خود عامل به وجود آمدن یا تشدید مشکل دیگری میشود و آن مشکل دوم نیز به نوبه خود مشکل اول را قویتر میکند. یک مثال بارز آن چرخه فقر است؛ جایی که فقر منجر به کمبود آموزش شده، کمبود آموزش باعث بیکاری میشود و بیکاری مجدداً فقر بیشتری را تولید میکند.
این واژه گرچه از ترکیب دو کلمه با ریشه عربی (دائره و خبیثه) ساخته شده، اما در واقع یک گرتهبرداری و ترجمه مفهومی از اصطلاح غربی Vicious circle است. برای رهایی از این چرخههای خودویرانگر، معمولاً به یک نیروی محرکه یا مداخله خارجی نیاز است تا زنجیره علت و معلولی منفی را قطع کند.
در حوزه منطق و فلسفه نیز این مفهوم نزدیکی زیادی با «دور تسلسل» دارد، هرچند در کاربردهای اجتماعی و روزمره بیشتر به ساختارهای معیوب ساختاری اشاره میکند که وضعیت را به طور مداوم رو به وخامت میبرند.