یعنی چه
پاخری (یا پایِ خر) نام یک گیاه علفی، خودرو و چندساله از تیرهٔ گلستارهایها (کاسنیان) است که ریشهای قوی و گلهایی زرد شبیه به قاصدک دارد. برگهای پهن این گیاه به شکل سم یا جای پای الاغ (خر) است و به همین دلیل به این نام خوانده میشود. این گیاه از قدیم در طب سنتی برای درمان سرفه، آسم و بیماریهای ریوی استفاده میشده است.
تلفظ
این واژه به صورت فتح در حرف خ و سکون در حرف ر (پاخَری) تلفظ میشود و منسوب به «پایِ خَر» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «گیاه سرفه» یا «گیاهی دارویی شبیه پای الاغ»، واژهٔ «پاخری» با ۵ حرف یا «پای خر» با ۶ حرف قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این گیاه Coltsfoot میگویند که آن هم به شباهت برگهای گیاه به سم اسب یا الاغ اشاره دارد.
به عربی
در طب سنتی عربی و کتابهای کهن پزشکی، این گیاه را به دلیل خاصیت ضدسرفه قوی آن، «حشیشة السعال» یا «علف سرفه» نامیدهاند.
نماد چیست
در نمادشناسی گیاهان و طب سنتی، پاخری نماد تسکین بیماریهای تنفسی، باز شدن نفس و پاکسازی ریه است. همچنین به دلیل رویش این گیاه در خاکهای نامناسب، حاشیه جادهها و زمینهای سنگلاخی، آن را نمادی از پایداری و مقاومت در شرایط سخت میدانند.
جمعبندی و توضیح کامل پاخری
واژهٔ «پاخری» در فرهنگ و زبان فارسی یک اسم خاص ادبی یا مفهومی انتزاعی نیست، بلکه اصطلاحی عامیانه و توصیفی است که در گیاهشناسی سنتی ایران به کار میرود. این واژه به گیاهی دارویی با نام علمی Tussilago farfara اشاره دارد که به دلیل شکل ظاهری برگهای پهنش که به سم الاغ شباهت دارد، به این نام معروف شده است.
این گیاه که در منابع مختلف با نامهای دیگری نظیر «پایخر»، «علف سرفه» و «آردپشتک» نیز شناخته میشود، جایگاه ویژهای در عطاریها و طب سنتی دارد. ریشهٔ واژه کاملاً فارسی و برآمده از نامگذاریهای مردمی و محلی است و کاربرد اصلی آن در متون پزشکی کهن و ساخت جدول کلمات متقاطع مشهود است.