یعنی چه
واژهٔ «شماطت» (که املای رایج و صحیح آن در زبان فارسی شَماتت است) به معنای خوشحالی کردن از رنج، غم، گرفتاری یا شکست یک شخص، بهخصوص دشمن یا رقیب است. این واژه یک مفهوم اخلاقی کلاسیک است و به حالت روحی اشاره دارد که فرد در آن از دیدن ناکامی دیگران احساس رضایت میکند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت شَماتَت (šamātat) است، هرچند که در جستجوها گاهی به شکل «شماطت» با حرف ط نوشته میشود که املای نادرست آن است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند دشمنکامی، ملامت، سرزنش و طعنه به عنوان پاسخ این واژه کاربرد دارند.
به انگلیسی
اصطلاح دقیقتر برای این مفهوم واژه وارداتی Schadenfreude است؛ همچنین از ترکیباتی نظیر gloating over someone's misfortune نیز استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای اصیل و رایج فارسی برای این واژه شامل دشمنکامی (شادی دشمن از رنج انسان)، سرکوفت، ملامت، طعنه و سرزنش همراه با شادی هستند.
در قرآن
این مفهوم به صورت فعلی در آیه ۱۵۰ سوره اعراف از زبان حضرت هارون به حضرت موسی (ع) آمده است: «فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ» به این معنی که کاری نکن که دشمنان مرا شماتت کنند و از رنج من شاد شوند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی، شماتت نماد مادی یا حیوانی مشخصی ندارد، اما از نظر اخلاقی نماد بارز کینهتوزی، حسادت، بیرحمی اجتماعی و زوالِ شفقت و همدلی در روابط انسانی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شماطت
واژهٔ «شماطت» که املای فصیح و معتبر آن در زبان فارسی «شماتت» است، ریشه در زبان عربی (ماده ش م ت) دارد و به معنای شاد شدن از گرفتاری، مصیبت یا شکست دیگران، بهویژه رقیبان و دشمنان است. این رفتار در ادبیات معادل «دشمنکامی» بوده و نقطهٔ مقابل صفاتی پسندیده مانند دلسوزی، همدردی و شفقت قرار میگیرد.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی نیز این مفهوم به صراحت در آیه ۱۵۰ سوره اعراف منع شده است، جایی که حضرت هارون از موسی (ع) میخواهد کاری نکند که سبب شادی و شماتت دشمنان شود. در لغتنامههای بزرگی چون دهخدا و معین، این واژه علاوه بر معنی دشمنکامی، در معنای ملامت، طعنه و سرزنشِ همراه با بدخواهی نیز تعبیر شده است.