یعنی چه
«خربیل» در متون تاریخی و تفسیری نام مردی مؤمن از نزدیکان فرعون (مؤمن آلفرعون) است که ایمانش را پنهان میکرد. همچنین در متون کهن لغوی عربی، این واژه به معنای پیر فرسوده، زن سالخورده یا حماقت و نادانی نیز به کار رفته است.
تلفظ
این واژه در منابع مذهبی و تاریخی عمدتاً به صورت «خَربیل» (با فتح خ) و در منابع لغوی عربی به صورت «خِربِیل» (با کسر خ و باء) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای «مؤمن آل فرعون»، «نام دیگر حزقیل»، یا صفاتی مانند «پیر و فرسوده» و «نادان» کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به ریشه و کاربرد مدنظر، در حالت اسم خاص به صورت لاتیننویسی و در حالت صفت، معادلهای فرسودگی یا حماقت استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشه در متون عربی و عبری/قبطی دارد و در کاربرد لغوی خودِ عربی به معنای پیر یا احمق است.
به فارسی
معادلهای فارسی این واژه بر اساس کاربرد مذهبی آن «حزقیل» یا «مؤمن آلفرعون» است و بر اساس کاربرد لغوی کهن شامل واژگانی چون «فرتوت»، «پیر»، «سالخورده» و «نادان» میشود.
نماد چیست
در نمادشناسی مذهبی، خربیل نماد بارز «ایمان پنهان»، «تقیه برای حفظ جان مظلومان» و «شجاعت مصلحتآمیز» است. در ادبیات کهن لغوی نیز میتواند مجازاً نماد پیری، فرسودگی یا نادانی باشد.
جمعبندی و توضیح کامل خربیل
واژه «خربیل» یک مدخل دووجهی در دانشنامهها و لغتنامههاست. وجه اول و آشناتر آن در فرهنگ اسلامی، یک اسم خاص (علم) تاریخی است. او همان مرد مؤمنی از خاندان فرعون است که در سوره غافر به او اشاره شده؛ کسی که ایمان خود را پنهان میکرد تا بتواند از حضرت موسی (ع) در برابر فرعون دفاع کند. در بسیاری از روایات و تفاسیر، نام او را شکل دیگری از «حزقیل» دانسته و او را در زمره صدیقین صدر تاریخ بشر قرار میدهند.
وجه دوم این کلمه، کاربرد لغوی کهن آن در ریشههای متون عربی است. در این کاربرد، خربیل به عنوان صفت برای اشاره به شخص پیر و فرسوده، زن سالخورده و یا مجازاً برای فرد نادان و احمق استفاده میشده است. این واژه در زبان فارسی معیار و روزمره کاربرد زندهای ندارد و بیشتر در متون تفسیری، تاریخی، لغوی و به تبع آن در طراحی جدولهای کلمات متقاطع به چشم میخورد.