یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح و ضربالمثل مأخوذ از زبان عربی است که به معنای «خون در برابر خون» یا «تلافی قتل با قتل» به کار میرود. در ادبیات فقهی، حقوقی و سیاسی، این مفهوم بیانگر اصل قصاص، انتقام مشروع و عدالت تلافیجویانه است که بر اساس آن، پاسخ ریختن خون یک فرد، ستاندن جان جانشین یا قاتل خواهد بود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «اَدْ-دَمُ بِالْ-دَمْ» (ad-damu bil-dam) است که بر اساس قواعد تجوید و زبان عربی، همزه وصل و لامِ تعریف در کلمه اول ادغام شده و در کلمه دوم ساقط میشوند.
در جدول
در جدولهای متقاطع و معماهای کلمات، پاسخ این عبارت با توجه به شمارش دقیق حروف (۹ حرف با احتساب الف و لامها) خودِ «الدم بالدم» است. همچنین کلماتی مثل «قصاص» نیز ممکن است به عنوان پاسخهای جایگزین مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاح رایج «Blood for blood» برای بیان دقیق مفاهیم خون در برابر خون استفاده میشود. همچنین اصطلاح معروف «An eye for an eye» (چشم در برابر چشم) نیز در بافتهای حقوقی و فرهنگی مترادف آن به شمار میرود.
به عربی
این عبارت خود ریشه در زبان عربی فصیح دارد. در ادبیات فقهی و قرآنی، تعابیر همارز و مشابهی مانند «النفس بالنفس» (جان در برابر جان) در آیه ۴۵ سوره مائده پایهگذار اصلی این مفهوم حقوقی هستند.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این اصطلاح به زبان فارسی «خون در برابر خون» یا «خون به خون» است که مجازاً به مفاهیمی همچون «قصاص نفس»، «تقاص» و «دادخواهی خون ریختهشده» اشاره دارد.
نماد چیست
این عبارت نماد بارز عدالت تلافیجویانه (Lex Talionis) و مظلومخواهی است. در برخی بافتهای حماسی، تاریخی و مذهبی نیز نشاندهنده وفاداری مطلق به عهد و پیمانهای خونی و نظامی میان قبایل یا گروهها در برابر دشمنان مشترک است.
جمعبندی و توضیح کامل الدم بالدم
عبارت «الدم بالدم» یک اصطلاح حقوقی و فقهی مأخوذ از زبان عربی است که وارد ادبیات فارسی شده و به معنای «خون در برابر خون» است. اگرچه این ترکیبِ لفظی به طور عین به عین در متن قرآن نیامده، اما ریشه و زیربنای حقوقی آن کاملاً برگرفته از آیات قصاص، بهویژه آیه ۴۵ سوره مائده («النفس بالنفس») است که بر اصل تقاص و تلافی عادلانه تأکید دارد.
این عبارت در طول تاریخ نمادی از عدالت سختگیرانه، انتقام مشروع و پایبندی به پیمانهای دفاعی بوده است. در کاربردهای معاصر، سیاسی و رسانهای نیز معمولاً برای اشاره به پاسخ متقابل و تلافیجویانه در برابر خشونت یا ترور استفاده میشود؛ هرچند در فقه اسلامی همواره امکان جایگزینی آن با مفاهیمی مثل «عفو» یا «دیه» (خونبها) وجود دارد.