یعنی چه
علم لایتناهی در اصطلاح فلسفی و کلامی به معنای آگاهی و دانایی مطلق، بیکران و نامحدودی است که هیچ حد، مرز، زمان و مکانی نمیتوان برای آن متصور شد. این اصطلاح واژهای کلاسیک محسوب میشود و در الهیات برای توصیف احاطهٔ کامل و همهجانبهٔ خداوند بر تمام امور جهان هستی (گذشته، حال و آینده) به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «عِلمِ لا یَتَناهی» (elme lā-yatanāhī) است.
به انگلیسی
در متون فلسفی و الهیات غرب، واژه Omniscience دقیقترین معادل برای دانایی مطلق و علم نامتناهی است.
به عربی
این اصطلاح خود ریشه در زبان عربی دارد و در متون کلامی و فلسفه اسلامی به همین صورت یا به شکل «العلم المحیط» به کار میرود.
به فارسی
برگردان و معادلهای روان فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «دانش بیکران»، «دانایی مطلق»، «علم بیانتها» و «آگاهی نامتناهی» است.
در قرآن
عین عبارت «علم لایتناهی» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما مفهوم آن یعنی آگاهی مطلق و بیکران الهی در آیات متعددی با تعابیری همچون «وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا» (علم او همه چیز را در بر گرفته است) و صفاتی مانند «علیم» و «واسع» به صراحت بیان شده است.
نماد چیست
در نگاه مدرن و ریاضی، بخش دوم این عبارت (لایتناهی) با نماد کرانناپذیری یا همان بینهایت (∞) نشان داده میشود. در بستر سنتی و عرفانی، اسماء الهی مانند «یا علیم» و «یا واسع» نماد و مظهر این مفهوم هستند.
جمعبندی و توضیح کامل علم لایتناهی
علم لایتناهی یک ترکیب وصفی اصیل در حوزهٔ فلسفه و کلام اسلامی است که از دو واژهٔ «علم» (دانش و آگاهی) و «لایتناهی» (بیپایان و پایانناپذیر) تشکیل شده است. این مفهوم بار معنایی عمیقی در الهیات دارد و به طور ویژه برای توصیف ذات باریتعالی استفاده میشود، چرا که بر اساس این دیدگاه، تنها آگاهی خداوند است که هیچ مرز، محدودیت و نقصانی ندارد و بر آشکار و پنهان جهان احاطهٔ کامل دارد.
اگرچه این عبارت به طور مستقیم و با همین املای خاص در متن قرآن مجید ذکر نشده، اما محتوا و درونمایهٔ آن شالودهٔ بسیاری از آیات توحیدی است که بر دانایی مطلق خداوند تأکید میکنند. در زبانهای دیگر مانند انگلیسی نیز مفاهیمی چون Omniscience دقیقاً همین معنای دانایی کل و احاطهٔ علمی نامحدود را افاده میکنند.