یعنی چه
بسپار گرماسخت یا ترموست به دستهای از پلیمرها گفته میشود که در اثر فرآیند پخت (حرارت، کاتالیزور یا تابش) ساختاری شبکهای، سهبعدی و دارای پیوندهای عرضی محکم پیدا میکنند. این فرآیند کاملاً برگشتناپذیر است؛ به این معنی که این مواد پس از شکلگیری اولیه و سخت شدن، دیگر با اعمال گرما مجدداً ذوب یا نرم نمیشوند و در صورت قرار گرفتن در معرض دمای بیش از حد، به جای ذوب شدن، میسوزند و تجزیه میشوند.
تلفظ
واژهٔ «بسپار» با فتحهٔ ب و کسرهٔ پ (بَسْپار) و «گرماسخت» با فتحهٔ گ، سکون ر و م، و فتحهٔ س (گَرْماسَخْت) تلفظ میشود.
در جدول
این کلمه به عنوان پاسخ سوالات جدول مرتبط با صنایع شیمیایی و پلیمر کاربرد دارد.
به انگلیسی
در متون علمی و بینالمللی از واژه Thermoset برای اشاره به این مواد استفاده میشود.
به فارسی
این اصطلاح واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که از دو بخش «بسپار» (بِسـ + پار: به معنی تکههای بسیار، معادل پلیمر) و «گرماسخت» (ترکیب گرما + سخت: یعنی مادهای که با گرما سخت و تغییرناپذیر میشود) تشکیل شده است.
نماد چیست
در کدهای بازیافت بینالمللی، برخلاف گرمانرمها، این مواد نماد شمارهگذاری واحدی ندارند. آنها معمولاً با علامت عمومی مواد بازیافتناپذیر یا نام اختصاری خودِ ماده (مانند EP برای رزین اپوکسی یا PUR برای پلیاورتان) مشخص میشوند که نشاندهنده پایداری بالا و عدم قابلیت ذوب مجدد آنها است.
جمعبندی و توضیح کامل بسپار گرماسخت
بسپار گرماسخت (ترموست) به دستهای از مواد پلیمری اطلاق میشود که ویژگی بارز آنها، تغییر ساختار برگشتناپذیر در اثر حرارت است. این مواد در مراحل اولیه تولید به شکل مایع یا پودر انعطافپذیر هستند، اما پس از اعمال گرما یا افزودن کاتالیزور، پیوندهای عرضی و مستحکمی میان زنجیرههای مولکولی آنها شکل میگیرد و یک شبکه یکپارچه سهبعدی ایجاد میکند. این فرآیند که به آن «پخت» میگویند، سبب میشود ماده نهایی در برابر حرارت، حلالهای شیمیایی و فشارهای مکانیکی مقاومت فوقالعادهای داشته باشد.
تفاوت اصلی این مواد با بسپارهای گرمانرم در این است که گرمانرمها را میتوان بارها ذوب کرد و مجدداً شکل داد، در حالی که بسپار گرماسخت پس از یکبار سخت شدن، دیگر هرگز ذوب نمیشود و حرارت بالا تنها باعث سوختن و تخریب ساختار آن میگردد. از نمونههای بارز و روزمره این مواد میتوان به رزینهای اپوکسی، پلاستیکهای ملامین (ظروف ملامینی)، باکلیت و پلیاورتان اشاره کرد که کاربرد وسیعی در صنایع الکترونیک، چسبسازی، قطعات خودرو و عایقبندی دارند.