یعنی چه
در اصطلاح فلسفه اسلامی (بهویژه حکمت متعالیه ملاصدرا و حکمت اشراق سهروردی)، کثرت تشکیکی یا تشکیک فلسفی به نوعی از فراوانی و تعدد گفته میشود که در آن، جهت اشتراک موجودات و جهت اختلاف آنها به یک حقیقت واحد بازمیگردد؛ به این معنا که تفاوت موجودات در اصلِ حقیقتشان نیست، بلکه در میزان شدت، ضعف، کمال، نقص، تقدم و تاخر آن حقیقت است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «کَثرَت» (به معنی فراوانی) و «تَشکیک» (در اصطلاح فلسفی به معنی دارای مراتب بودن) ساخته شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول اصطلاح «کثرت تشکیکی» با ۱۰ حرف است.
به انگلیسی
در متون ترجمه فلسفی غربی، برای مفهوم تشکیک وجود بیشتر از عبارت Gradation of Being استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی و متون فلاسفه مسلمان دارد.
در قرآن
خودِ ترکیب «کثرت تشکیکی» به عنوان یک اصطلاح تخصصی فلسفی در قرآن نیامده است، اما فلاسفه مصادیق عینی آن را با آیاتی که به مراتب و درجات ایمان، هدایت یا حقیقت نور اشاره دارند (مانند آیه ۳۵ سوره نور و آیه ۱۶۳ سوره آلعمران)، تطبیق میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل کثرت تشکیکی
اصطلاح «کثرت تشکیکی» یکی از مفاهیم کلیدی در فلسفه اسلامی، بهویژه در حکمت متعالیه ملاصدرا است. این مفهوم توضیح میدهد که چگونه موجودات جهان در عین کثرت و فراوانی، به یک حقیقت واحد (وجود) وابستهاند. ملموسترین نماد برای درک این مفهوم «نور» است؛ نور یک شمع کوچک و نور خورشید هر دو در اصلِ نور بودن مشترک هستند، اما اختلاف آنها در میزان شدت و ضعف آنهاست.
در مقابل این دیدگاه، کثرت تباینی قرار دارد که موجودات را کلاً مستقل و بیارتباط با یکدیگر میداند. کثرت تشکیکی به فیلسوفان اجازه میدهد تا تضاد میان وحدت عالم و کثرت مشهود در آن را حل کنند و جهان را به عنوان یک کل منسجم و دارای درجات و مراتب طولی تبیین نمایند.