یعنی چه
واژه متواتره در لغت به معنای امور پیاپی، متوالی و بدون فاصله زمانی زیاد است که پشتسرهم رخ میدهند. در اصطلاح علوم دینی، منطق و علم حدیث، به خبر، روایت یا گزارهای گفته میشود که توسط افراد بسیار زیادی در تمام طبقات تاریخی نقل شده باشد؛ بهگونهای که تبانی آنها بر دروغبافی بهطور عادی غیرممکن باشد و موجب یقین و قطعیت کامل شود.
تلفظ
این واژه به صورت مُتَواتِرَه (m-o-t-a-v-ā-t-a-r-e-h) تلفظ میشود که شکل مؤنث کلمه «متواتر» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه متواتره معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «پیاپی»، «پیدرپی»، «متوالی» یا «خبر نقل شده توسط افراد بسیار زیاد» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در زبان انگلیسی، در کاربردهای عمومی از کلماتی مانند Successive یا Consecutive استفاده میشود و در متون تخصصی، اسلامی و تاریخی، خود واژه به صورت Mutawatir یا با عبارت Authenticated by consensus ترجمه میگردد.
به فارسی
برابرهای فارسی دقیق و سره برای واژه متواتره شامل کلماتی چون «پیاپی»، «پیدرپی»، «همپیوسته»، «دمادم» و «پشتسرهم» است که تداوم و وصل بودن یک جریان یا رویداد را میرسانند.
در قرآن
خود واژه «متواتره» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم به کار نرفته است. با این حال، فعل و مفهوم همریشه آن در آیه ۴۴ سوره مبارکه مؤمنون به صورت «ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَا» آمده است؛ کلمه «تَترا» از ریشه «وتر» گرفته شده و به معنی فرستادن پیاپی و پشتسرهم پیامبران است که با مفهوم تواتر کاملاً همخوانی دارد.
نماد چیست
واژه متواتره در فرهنگ عامه نماد اساطیری خاصی ندارد، اما در ادبیات و اصطلاحشناسی، نمادی از تداوم، قطعنشدن، اصالت تکذیبناپذیر و زنجیره پیوسته از یک حرکت، رویداد یا جریان فکری و تاریخی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل متواتره
واژه «متواتره» ریشه در زبان عربی دارد و شکل مؤنث کلمه «متواتر» است که از ریشه سه حرفی «و-ت-ر» مشتق میشود. معنای لغوی آن به هر امر یا رویدادی اشاره دارد که به صورت پیاپی، متوالی و بدون فاصله زمانی چشمگیر رخ میدهد؛ مانند حرکات یا اخبار متواتره که پشتسرهم به وقوع میپیوندند.
در اصطلاح علوم اسلامی، بهویژه در علم حدیث و منطق، این واژه اهمیت بسزایی دارد. خبر متواتر یا متواتره به روایتی گفته میشود که سلسله راویان آن در هر دوره به قدری متعدد و فراوان باشد که امکان هماهنگی یا تبانی آنها برای جعل حقیقت و دروغبافی به طور عادی محال باشد. از این رو، این دسته از اخبار و گزارهها موجبات یقین، قطعیت و باور کامل را برای مخاطب فراهم میسازند.
اگرچه خود این لفظ در قرآن کریم عیناً ذکر نشده، اما مفهوم پیاپی بودن در قالب واژگانی همچون «تترا» برای توصیف بعثت پیدرپی پیامبران به کار رفته است. در ادبیات فارسی نیز این واژه همواره برای رساندن مفاهیمی چون پیوستگی، اصالت و توالیِ بدون انقطاع کاربرد دارد.