یعنی چه
ترکیبی وصفی و کنایی در ادبیات غنایی فارسی است که به معنای معشوق خوشسیما و دلبر جذاب به کار میرود. چگل نام شهری در ترکستان قدیم بوده که مردمش به زیبارویی شهرت داشتند و بت چگل یعنی معبودی از آن دیار که مظهر دلبری است.
تلفظ
این ترکیب با ضمه روی حرف با (بُت) و کسره روی حروف چ و گ (چِگِل) به صورت مضاف و مضافالیه تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات حل جدول، در پاسخ به راهنمای «معشوق زیبارو» یا «بت ترکستان»، کلمه پنج حرفی «بت چگل» قرار میگیرد.
به انگلیسی
این عبارات انگلیسی بهترین معادلها برای انتقال مفهوم کنایی زیبایی اساطیری و خیرهکننده این واژه هستند.
به فارسی
در زبان فارسی امروزی میتوان از واژههایی چون دلبر، صنم، محبوب، نگار و زیبارو به عنوان جایگزین و معادلهای معنایی آن استفاده کرد.
نماد چیست
این واژه در شعر کلاسیک فارسی مظهر و نماد زیبایی خیرهکننده مادی، جلوهگری بیحد معشوق و کشش زمینی و غریزی در ادبیات عاشقانه است.
جمعبندی و توضیح کامل بت چگل
اصطلاح کنایی «بت چگل» یکی از تعابیر پرکاربرد و کلیدی در شعر کلاسیک فارسی است. واژه «بت» ریشه در زبان پهلوی دارد و در نهایت از کلمه بودا مشتق شده که به دلیل مجسمههای بودا در شرق ایران قدیم، مظهر زیبایی و پرستش بوده است. واژه «چگل» نیز نام یکی از قبایل ترکتبار و شهری در ترکستان قدیم (حوالی قرقیزستان فعلی) بوده که مردم آن در ادبیات به داشتن چشمانی زیبا، خوبرویی و خوشقامتی شهرت فراوان داشتند.
بنابراین، ترکیب «بت چگل» به معنای معبودی از اهالی چگل است که به عنوان کنایه از معشوق فوقالعاده زیبارو و دلربا در اشعار شاعران بزرگی همچون حافظ و سعدی به کار رفته است. این ترکیب مظهر اوج زیبایی مادی و دلبری معشوق در ادبیات غنایی به شمار میرود و فاقد هرگونه کاربرد یا اشاره در متن قرآن کریم است.