یعنی چه
در معنای لغوی به ظرف یا پیالهای میگویند که حاوی سم کشنده گیاه شوکران است. در مفهوم کنایهای، ادبی و تاریخی، این عبارت به معنای تسلیم در برابر قانون، شهادت در راه عقیده و فلسفه، یا سر کشیدن جرعهای فوقالعاده ناگوار به خاطر مصلحت یا اجبار بزرگ است.
تلفظ
این ترکیب به صورت ترکیب اضافه «جامِ شُوکران» تلفظ میشود که در آن حرف «ش» در واژه شوکران دارای صدای ضمه (ـُ) است.
در جدول
در حل جداول متقاطع، عبارت «جام شوکران» به عنوان پاسخ برای طراحانی است که به دنبال کنایه از سم سقراط، پیاله مرگ یا جام زهر ۹ حرفی هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم تاریخی و نمادین از کلمه hemlock (به معنی گیاه شوکران) در کنار واژه ظرف یا جام استفاده میشود.
به عربی
در متون عربی کلمه «کأس» به معنای جام به همراه واژه الشوکران برای انتقال دقیق این مفهوم استعاری به کار میرود.
به فارسی
برابرهای ادبی و تعابیر مترادف این واژه در زبان فارسی شامل مواردی چون جام زهر، پیاله مرگ و ساغر زهرآلود است که همگی مفهوم نوشیدنی مرگبار یا مصلحت تلخ را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل جام شوکران
جام شوکران ترکیبی استعاری و کنایی در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه تاریخی آن به سال ۳۹۹ پیش از میلاد و دادگاه آتن بازمیگردد؛ جایی که سقراط، فیلسوف بزرگ یونان، محکوم به اعدام از طریق نوشیدن عصارهٔ سمی گیاه شوکران شد و با پذیرش آگاهانه این حکم، الگویی از ترجیح مرگ با عزت بر زندگی در جهل را بنا نهاد.
این اصطلاح در فرهنگهای مختلف و بهویژه ادبیات فارسی نمادی از شهادت در راه عقیده، مظلومیت آگاهی در برابر جهل تودهها، و تسلیم محض در برابر قانون برای حفظ نظم جامعه است. واژه جام ریشه پارسی میانه دارد و شوکران گیاهی سمی با ریشهای کهن است. این ترکیب در قرآن مجید نیامده است، اما مفاهیم مشابه درباره ظروف نوشیدنی با واژههای عربی دگر در قرآن ذکر شدهاند.