یعنی چه
معیشت ضنک به معنای زندگیِ فشرده، سخت و همراه با کمبود، اضطراب و ناآرامی است. در این حالت، انسان حتی در صورت داشتن ثروت مادی، به دلیل غفلت از یاد خدا از درون دچار تنگنا، حرص و عدم آرامش قلبی میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب در اصل قرآنی آن به صورت «مَعِيشَةً ضَنْكًا» (ma'īshatan dankā) با تنوین است، اما در زبان فارسی عموماً به صورت ترکیب اضافی «مَعیشَتِ ضَنْک» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، عبارت «معیشت ضنک» به عنوان پاسخ برای طراحانی است که به دنبال اصطلاحی قرآنی به معنای زندگی سخت و تنگ هستند و ۸ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از عباراتی استفاده میشود که بر سختی، محدودیت مالی و فشار روانی زندگی دلالت دارند.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این اصطلاح شامل عناوینی چون تنگدستی، زندگی پراضطراب، روزگار تلخ و معیشت سخت است که هم تنگی مادی و هم تنگی معنوی را میرساند.
در قرآن
این ترکیب دقیقاً یکبار در آیه ۱۲۴ سوره طه آمده است: «وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا». مفسران آن را به فشار روحی در دنیا به علت دوری از خدا و همچنین به سختیهای عالم برزخ و قبر تعبیر کردهاند.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و ادبیات عرفانی، معیشت ضنک نماد جهنمِ درونی انسانِ دورافتاده از مبدأ خویش، حرصِ بیپایان و عدم آرامش قلبی است؛ حالتی که در آن رفاه مادی فراوان هم نمیتواند تنگی و خفگی روح را جبران کند.
جمعبندی و توضیح کامل معیشت ضنک
عبارت «معیشت ضنک» که ریشه در آیه ۱۲۴ سوره مبارکه طه دارد، به معنای زندگی سخت، تنگ و آکنده از فشار و ناآرامی است. بررسیهای تفسیری و لغوی نشان میدهد که این تنگی الزماً به فقر مادی یا کمبود امکانات دنیوی محدود نمیشود؛ بلکه بیشتر به یک حالت روانی و فقر معنوی اشاره دارد که در اثر غفلت و رویگردانی از یاد خدا در جان انسان رخنه میکند.
در واقع، فردی که از آرامش الهی محروم است، حتی اگر در مادیات غرق باشد، به دلیل ترس از دست دادن، حرصِ بیشتر و عدم اطمینان به آینده، همواره در درون خود احساس خفگی، اضطراب و تنگی میکند. این اصطلاح در روایات اسلامی به عذاب و سختیهای عالم برزخ و قبر نیز تعبیر شده و در ادبیات، نمادی از بیهدفی و سرگردانی روح انسان به شمار میرود.