یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح لغویِ صرف نیست، بلکه یک لقب تاریخی، مذهبی و سیاسی ترکیبی است. «کذاب» در عربی صیغهٔ مبالغه به معنی بسیار دروغگو یا دروغپرداز است و «ثقفی» به قبیلهٔ مشهور ثقیف اشاره دارد. در متون تاریخی، این اصطلاح بیشتر به عنوان یک برچسب ارزشی و جدلی علیه برخی شخصیتها استفاده شده است.
تلفظ
تلفظ دقیق این ترکیب به صورت «کَذّابِ ثَقَفی» است که در آن بر روی حرف ذال تشدید و روی حروف ک، ث و ق فتحه قرار میگیرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ دقیق این عبارت خود «کذاب ثقفی» با ۸ حرف است. همچنین ممکن است به کلماتی نظیر دجال، افاک یا کذاب اشاره داشته باشد.
به عربی
در زبان عربی این اصطلاح با اضافه شدن الف و لام تعریف به صورت «الکذاب الثقفی» نوشته و شناخته میشود.
به فارسی
معادلهای روان فارسی آن شامل عباراتی چون «دروغگوی قبیله ثقیف»، «ناراستگوی ثقفی» و «دروغپرداز بزرگ ثقیف» است.
در قرآن
ترکیب کامل «کذاب ثقفی» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، واژهٔ «کَذّاب» به صورت مستقل ۴ بار در قرآن برای نکوهش دروغگویی و اشاره به ادعاهای کافران و فرعونیان (مانند آیه ۲۴ سوره غافر: كَذَّابٌ مُبِينٌ) آمده است.
نماد چیست
در ادبیات تاریخ اسلام، این عبارت نماد اتهام به دگراندیشی مذهبی مصلحتی، ادعاهای دروغین برای کسب قدرت سیاسی و فریب تودهها در جریان نزاعهای فرقهای و سیاسی (بهویژه میان امویان، زبیریان و مخالفان آنها) است.
جمعبندی و توضیح کامل کذاب ثقفی
عبارت «کذاب ثقفی» یک اصطلاح لغوی عمومی در زبان فارسی یا عربی نیست، بلکه یک عنوان و لقب کاملاً تاریخی، کلامی و جدلی است. ریشه این اصطلاح به حدیثی منسوب به پیامبر اسلام در منابع اهل سنت بازمیگردد که فرمودند در قبیله ثقیف یک دروغگو و یک هلاککننده ظهور خواهد کرد. مورخان و مفسران عامه، اصطلاح «کذاب» را به مختار بن ابیعبید ثقفی و «مبیر» (هلاککننده) را به حجاج بن یوسف ثقفی نسبت دادهاند.
از دیدگاه تحلیل مذهبی و تاریخی، انتساب لقب کذاب به مختار ثقفی عمدتاً از سوی جبهه سیاسی رقیب یعنی زبیریان و امویان دامن زده شد تا اقدامات و انگیزههای سیاسی او را زیر سوال ببرند؛ در حالی که شیعیان این برچسب را یک تهمت مصلحتی و سیاسی میدانند. بنابراین، این عبارت بیش از آنکه یک واژه با معنای مستقل زبانی باشد، یک برچسب ارزشی وابسته به زمینههای رواییِ صدر اسلام است.