یعنی چه
گدا و سائل به کسی گفته میشود که به دلیل فقر و نداری، برای گذران زندگی خود از دیگران پول یا کمک مادی درخواست میکند. واژه گدا ریشه فارسی دارد و بار اجتماعی آن به تکدیگری اشاره میکند، در حالی که سائل ریشه عربی دارد و به معنای خواهنده و درخواستکننده است که در ادبیات و دین کاربرد محترمانهتری دارد.
تلفظ
کلمه گدا با فتح گاف (گَ) و دال کشیده تلفظ میشود. کلمه سائل با سین کشیده، همزه مکسور (ئِ) و لام ساکن به صورت (سائِل) خوانده میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع و جدولهای شرح در متن، برای راهنمای «نیازمند و تکدیگر»، پاسخ اصلی و دقیق ۸ حرفی خودِ عبارت «گدا و سائل» است. کلمات مترادف دیگری مانند متکدی یا دریوزهگر نیز بسته به تعداد حروف میتوانند جایگزین شوند.
به عربی
در زبان عربی برای مفهوم گدا و کسی که تکدیگری میکند از واژههای متسوّل و شحّاذ استفاده میشود. همچنین کلمه سائل به طور مستقیم در عربی هم به معنی پرسشگر و هم به معنی خواهنده مادی کاربرد دارد.
به فارسی
برابرهای اصیل و رایج فارسی برای این مفهوم عبارتند از نیازمند، تهیدست، بیچیز، بینوا و درویش. در ادبیات کهن فارسی نیز واژه دریوزهگر به معنای کسی که برای تکه نانی در خانهها را میزند، به کار رفته است.
در قرآن
لفظ «گدا» واژهای فارسی است و در متن قرآن وجود ندارد، اما کلمه «سائل» به عنوان یک واژه قرآنی مستقیماً در آیات متعددی ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۱۰ سوره ضحی که میفرماید: «وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ» (و اما خواهنده و نیازمند را از خود مران)؛ همچنین در آیه ۱۹ سوره ذاریات آمده است که در اموال ثروتمندان حقی برای سائل و محروم قرار داده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل گدا و سائل
عبارت «گدا و سائل» ترکیبی از دو واژه هممعنی با ریشههای متفاوت فارسی و عربی است که هر دو به مفهوم نیازمندی، فقر و درخواست کمک اشاره دارند. واژه «گدا» یک لفظ اصیل فارسی از دوران پهلوی است که در جامعه بیشتر بار تکدیگری و فقر مادی را به ذهن متبادر میسازد و در ادبیات مکرراً در مقابل شاه و توانگر به عنوان نماد خاکساری قرار میگیرد.
در مقابل، واژه «سائل» از ریشه عربی «سأل» گرفته شده و اسم فاعل است که دو معنای عمده دارد: یکی پرسشگر و جوینده دانش، و دیگری خواهنده و درخواستکننده کمک مادی. این واژه به دلیل کاربرد صریح و مستقیم در قرآن کریم (مانند سوره ضحی و ذاریات)، نسبت به کلمه گدا از حرمت و بار معنایی محترمانهتری برخوردار است و بر حق اجتماعی نیازمندان در اموال ثروتمندان تأکید میکند.
در فرهنگ و ادبیات عرفانی ما نیز این دو کلمه فراتر از فقر مادی، معنایی معنوی پیدا کردهاند؛ به طوری که انسان در برابر غنای مطلق خداوند، همواره یک گدا و سائلِ محتاج به شمار میرود که دست تمنا به سوی خالق خویش دراز کرده است.