یعنی چه
یاقوت مذاب یک ترکیب وصفی و کنایی در ادبیات پارسی است. این اصطلاح به صورت مجازی به شرابِ گلگون و سرخرنگ یا اشکِ خونینِ جاریشده از چشم معشوق یا عاشق اشاره دارد و نشاندهنده غلیان احساسات و شوریدگی است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [yāqūt-e mozāb] است که در آن واژه اول با ضمه به واژه دوم متصل میشود.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوعات ادبی، این کلمه معمولاً به عنوان کنایه از شراب سرخ یا باده گلگون مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن ادبی، میتوان از معادلهای فوق در زبان انگلیسی استفاده کرد.
به عربی
در زبان عربی نیز این ترکیب به صورت تحتاللفظی برای توصیف زیبایی یا در مفاهیم مجاز به کار میرود.
در قرآن
خودِ عبارت «یاقوت مذاب» در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، واژه «یاقوت» یکبار در آیه ۵۸ سوره الرحمن («كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ») برای توصیف شفافیت و زیبایی حوریان بهشتی به کار رفته است.
نماد چیست
این ترکیب در ادبیات کلاسیک نماد غلیان شدید احساسات، عشق آتشین و گاهی تعلقات دنیویِ مستکننده است. برای نمونه، حافظ در شعر خود آن را مایه آلودهشدن جوهر روح دانسته است.
جمعبندی و توضیح کامل یاقوت مذاب
ترکیب «یاقوت مذاب» یک اصطلاح کاملاً ادبی، استعاری و کنایی در زبان و ادبیات فارسی است و به عنوان یک واژه مستقل علمی، فیزیکی یا قرآنی کاربرد ندارد. این عبارت از دو جزء «یاقوت» (سنگ قیمتی سرخرنگ با ریشه یونانی) و «مذاب» (واژه عربی به معنی گداخته و مایع) تشکیل شده است که در کنار یکدیگر مفهوم زیبای یاقوتِ روان را میسازند.
در شعر کهن پارسی، شاعران بزرگی همچون حافظ شیرازی از این اصطلاح برای اشاره مجازی به دو مفهوم بهره بردهاند: نخست شراب سرخرنگ و مستکننده که تجلیبخش مادیات یا حالات عرفانی است، و دوم اشک خونین و سرخی که از شدت دردِ عشق و هجران بر رخسار جاری میشود. این واژه در جدولهای کلمات متقاطع دقیقاً ۹ حرف دارد و نمادی از شوریدگی و عشق سوزان است.