یعنی چه
در زیستشناسی، به سلولهای ویژهای که برای تولید مثل جنسی تکوین یافتهاند و با تقسیم کاهشیافته (میوز)، نیمی از کروموزومهای موجود زنده را حمل میکنند تا با ترکیب با سلول جنس مخالف، موجود جدیدی را بسازند، سلول تولید مثل یا سلول جنسی میگویند. این سلولها شامل اسپرم در آقایان و تخمک در بانوان هستند.
تلفظ
تلفظ دقیق این اصطلاح به صورت [selul-e towlid-e mesl] است که از سه واژه پیاپی با کسر اضافه تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند گامت، سلول جنسی، یاخته زایشی و یاخته زامهزا یا تخمزا به عنوان پاسخهای جایگزین و هممعنی شناخته میشوند.
به انگلیسی
در متون علمی بینالمللی، رایجترین معادل برای این واژه Reproductive cell است، هرچند در زیستشناسی تخصصی از واژگان گامت و جرمسل نیز به وفور استفاده میشود.
نماد چیست
این اصطلاح نماد واحدی ندارد؛ اما سلولهای تولید مثل نر (اسپرم) با نماد مریخ یا مارس (♂) و سلولهای تولید مثل ماده (تخمک) با نماد زهره یا ونوس (♀) در علم زیستشناسی نمایش داده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل سلول تولید مثل
اصطلاح علمی «سلول تولید مثل» یک ترکیب علمی-ترجمهای مدرن است. واژه اول آن یعنی «سلول» از ریشه فرانسوی Cellule به معنی اتاقک کوچک گرفته شده و واژه «تولید مثل» یک ترکیب اضافه عربی است که از ریشههای ولد (به معنی فرزندآوری) و مثل (به معنی شبیه) ساخته شده و در کل به معنای به دنیا آوردن موجودی شبیه به خود است. متضاد مستقیم این مفهوم در بدن موجودات زنده، سلول پیکری یا یاخته سوماتیک نام دارد که وظایف ساختاری بدن را بر عهده دارد و در فرآیند تکثیر نسل نقش مستقیمی ایفا نمیکند.
در متون کهن و دینی مانند قرآن کریم، عین این عبارتِ ترکیبی جدید به چشم نمیخورد؛ با این حال، به مفاهیم و اجزای سازنده آن با واژههایی نظیر «نُطْفَة» (قطره آب کم) و «أَمْشَاج» (مخلوط و آمیخته شده) اشاره شده است که نشاندهنده فرآیند ترکیب سلولهای جنسی برای شکلگیری حیات جدید است.
به عنوان یک مثال کاربردی در جملات علمی میتوان گفت: «پزشکان برای بررسی دلایل ناباروری، ابتدا سلامت و کیفیت سلول تولید مثل را در زوجین مورد آزمایش قرار میدهند.» این سلولها با داشتن نیمی از دستورالعملهای ژنتیکی والدین، پایه و اساس تنوع زیستی در دنیای جانداران به شمار میروند.