یعنی چه
در لغت، اسم فاعل از مصدر استفعال در زبان عربی است و به کسی یا چیزی گفته میشود که خواستار و جوینده انجام یک کار یا فعل باشد. در اصطلاح علوم ادبی و عروض، این واژه (یا شکل تنویندار آن یعنی مستفعلن) یکی از افاعیل و پایههای اصلی سنجش وزن شعر فارسی و عربی (مانند بحر رجز) به شمار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت مُستَفعِل (تلفظ اصیل عربی با فتح تاء و کسر عین) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای 'رکن عروضی شعر'، 'پایه وزن شعر' یا 'طلبکننده کار در عربی' به کار میرود که دقیقاً ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
برای مفاهیم لغوی واژههایی نظیر جوینده و درخواستکننده به کار میرود و در متون تخصصی ادبیات شرق، عیناً به صورت لاتیننویسی یا با عنوان پایههای وزنی ترجمه میشود.
به عربی
واژه اصالتاً عربی است و مشتق از ریشه (فـعـل) در باب استفعال است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن در نقش وصفی شامل 'خواهنده'، 'کارخواه' و 'طلبکننده' است و در اصطلاح شعر فارسی به آن 'پایه وزنی' یا 'رکن عروضی' میگویند.
جمعبندی و توضیح کامل مستفعل
واژه مُستَفعِل اصالتاً یک ساخت صرفی در زبان عربی (اسم فاعل از باب استفعال) است که در مفهوم لغوی به معنای خواهان، طلبکننده یا کسی است که پدید آمدن و انجام فعلی را تقاضا میکند. این کلمه به صورت مستقل در مکالمات و متون عمومی زبان فارسی کاربرد چندانی ندارد و متضاد آن واژه مُستَفعَل (به فتح عین، در قالب اسم مفعول) است.
با این حال، بیشترین شهرت و کاربرد این واژه در فضای فرهنگی و علمی ایران، مربوط به دانش عروض (وزن شعر) است. این کلمه یا صورت تنویندار آن یعنی «مُستَفعِلُن»، یکی از ارکان و افاعیل اصلی شعر کلاسیک فارسی و عربی است که پایه و شالوده بحرهایی مانند بحر رجز را تشکیل میدهد و نماد هجایی آن به صورت (بستهـبستهـکوتاهـبلند) نمایش داده میشود.