یعنی چه
تپانچه در اصطلاح امروز به نوعی سلاح گرمِ کوچک، سبک و لوله کوتاه دستی گفته میشود که با یک دست قابل حمل و شلیک است (مانند کلت یا هفتتیر). در متون کهن و ادبیات کلاسیک فارسی، این واژه به معنی ضربه با دست گشاده، سیلی، چک و لطمه بوده است که اصطلاح «صورت را با تپانچه سرخ نگه داشتن» نیز از همین معنای قدیمی میآید.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت تـَپانـْچـِه (تَپانچه) تلفظ میشود. املای صحیح آن با حرف «ت» است و نوشتن آن به صورت «طپانچه» در متون معاصر یک غلط املایی مشهور به شمار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این سلاح کمری کوچک از واژههای Pistol و Handgun استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی مدرن به اسلحه تپانچه «مسدس» میگویند. همچنین کلمه «طبنجه» نیز در برخی گویشها کاربرد دارد. برای معنای قدیمی آن (سیلی) از واژه «لطمة» استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی این واژه در کاربرد نظامی شامل کلت، هفتتیر، پیستوله و پیشتاب است. در کاربرد قدیمی و ادبی، معادلهای آن سیلی، چک، کشیده، توگوشی و لطمه هستند.
نماد چیست
تپانچه در مفاهیم مدرن نمادی از قدرت نظامی، جنگ، خشونت، ترور یا دفاع شخصی است. در ادبیات کهن فارسی، تپانچه بر رخسار زدن نمادی از مصیبت، سوگواری شدید و یا کنایه از تظاهر و حفظ آبرو با تحمل سختی (سرخ کردن صورت با سیلی) محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تپانچه در جدول
واژه «تپانچه» از جمله کلمات پرکاربرد در جدولهای کلمات متقاطع است که دو معنای کاملاً متفاوت تاریخی و مدرن را با خود یدک میکشد. طراحان جدول معمولاً از این کلمه برای هدایت کاربر به پاسخهایی نظیر «سیلی»، «چک»، «کلت» یا «هفتتیر» استفاده میکنند. شناخت هر دو جنبهی معنایی این واژه برای حلکنندگان جدول اهمیت بالایی دارد.
از نظر ریشهشناسی، املای درست این کلمه با حرف «ت» است. این واژه در گذشته برای توصیف ضربه دست یا لطمه زدن به صورت در هنگام عزاداری به کار میرفته، اما با ورود سلاحهای گرم کوچک به ایران، به دلیل شباهت صدای شلیک یا ضربه آن، دستخوش تحول معنایی شده و امروزه به عنوان نامی عمومی برای اسلحههای کمری شناخته میشود.