یعنی چه
ته پیاله به مقدار اندک از باده، شراب یا هر نوشیدنی دیگری گفته میشود که در انتهای جام یا پیاله باقی میماند و خورده نشده است. در متون قدیمی و ادبی به این بخش باقیمانده تهجرعه یا دُرد نیز میگویند.
تلفظ
این ترکیب اسم و مضافالیه از دو واژهٔ «تَه» (با فتح تاء و سکون هاء) و «پیاله» (با کسره پاء) تشکیل شده است که با کسرهٔ اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ دقیق برای این راهنما واژهٔ هفتحرفی «ته پیاله» است. البته بسته به تعداد حروف، کلماتی مانند دُرد یا تهجرعه نیز میتوانند مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به تهمانده یا آخرین قطرات نوشیدنی در ظرف از واژگانی نظیر dregs یا heeltap استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژهٔ «ثُماله» دقیقاً به معنای باقیماندهٔ نوشیدنی در ته ظرف یا جام به کار میرود.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی فارسی، ته پیاله نماد کمترین نصیب، تجلی اندک، یا آخرین بقایای هستیِ عاشق است که ساقی به او ارزانی میدارد. همچنین در فرهنگ عامه، باور به عبارتی مثل «شفا در ته پیاله است» نماد امید داشتن به آخرین قطرات یا مراحل پایانی یک کار است.
جمعبندی و توضیح کامل ته پیاله
اصطلاح «ته پیاله» در زبان و ادبیات فارسی به آخرین جرعه یا باقیماندهٔ نوشیدنی در کف جام اشاره دارد. این ترکیب که از دو واژهٔ اصیل فارسی «ته» و «پیاله» تشکیل شده، هم در کاربردهای عامیانه و هم در متون کلاسیک به وفور دیده میشود و معادلهای دقیقی مانند تهجرعه یا دُرد دارد.
در پهنهٔ ادبیات عرفانی، این عبارت اهمیت نمادین ویژهای پیدا میکند. شاعران و عارفان از ته پیاله به عنوان استعارهای برای دریافت آخرین مرتبهٔ معرفت، اندک نصیبِ سالک از تجلی الهی یا آخرین بقایای خودپرستی عاشق یاد میکنند که در نهایت به لطف ساقی از میان میرود.
علاوه بر این، در فرهنگ عامه نیز اصطلاحاتی نظیر «شفا در ته پیاله است» رواج دارد که نشاندهندهٔ امیدواری به مراحل پایانی یک کار یا برکت موجود در آخرین قطرات باقیمانده است. این اصطلاح فاقد هرگونه ریشه یا کاربرد قرآنی بوده و کاملاً زاییدهٔ فرهنگ عرفی و ادبی ایران است.