یعنی چه
الهجر در زبان عربی به معنای دوری گزیدن، قطع رابطه و ترک کردن مادی یا معنوی است. همچنین با تغییر حرکت حروف (هُجْر) میتواند به معنای پریشانگویی در خواب یا بیماری (هذیان) و سخن ناپسند باشد. در جغرافیا نیز به عنوان نام شهری باستانی در شبهجزیره عربستان کاربرد دارد.
تلفظ
این واژه بسته به معنای مدنظر به دو صورت تلفظ میشود: «اَلْهَجْر» (Al-Hajr) در معنای ترک و دوری، و «اَلْهُجْر» (Al-Hujr) در معنای هذیان و یاوهگویی.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافت متن، معادلهای مختلفی برای این واژه وجود دارد؛ برای دوری و جدایی از کلماتی چون Separation و برای هذیان از Delirium استفاده میشود.
به عربی
در خود زبان عربی، کلماتی مانند الفراق و القطیعة به عنوان مترادفهای مستقیم الهجر در معنای دوری، و الهذیان برای معنای دوم آن به کار میروند.
به فارسی
بهترین و رایجترین معادلهای فارسی برای این واژه، «هجران»، «جدایی» و «ترک کردن» هستند که در ادبیات فارسی نیز به وفور استفاده شدهاند.
در قرآن
ریشه این واژه ۳۱ بار در قرآن آمده است؛ مثلاً به صورت مصدر در آیه ۶۷ سوره مؤمنون («سَامِراً تَهْجُرُونَ») به معنای شبنشینی و بدگویی/هذیانگویی کافران، و مشتقات دیگر آن مانند «مَهْجُوراً» در سوره فرقان به معنای رها شده و متروک (درباره قرآن) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل الهجر
واژه «الهجر» یک کلمه چندمعنایی و اصیل عربی از ریشه (هـ - ج - ر) است که در درجه اول بر مفهوم قطع رابطه، ترک کردن و جدایی فیزیکی یا عاطفی دلالت دارد. این مفهوم در ادبیات عرفانی و عاشقانه فارسی و عربی، نماد فراق و سوز و گداز عاشق در دوری از معشوق است.
از سوی دیگر، این واژه در صورت تلفظ به صورت «هُجْر»، معنایی کاملاً متفاوت یافته و به هذیانگویی، پریشانبافی در اثر بیماری یا سخن ناپسند اشاره میکند که این کاربرد در آیات قرآن کریم نیز در توصیف رفتار منکران دیده میشود.
علاوه بر این معانی لغوی، «الهجر» در متون تاریخی به عنوان یک اسم خاص برای اشاره به شهری باستانی در منطقه بحرین قدیم و احساء نیز به کار رفته است که در لغت حمیری به معنای شهر یا قریه است.