یعنی چه
عثة الکتب در زبان عربی ترکیبی است متشکل از «عُثَّة» (به معنی بید یا آفت) و «الکُتُب» (کتابها). این عبارت در معنای حقیقی به نوعی حشره و آفت کوچک (مانند ماهینقرهای یا لارو برخی قاببالان) اطلاق میشود که از کاغذ، چسب و شیرازه کتابهای قدیمی تغذیه کرده و باعث نابودی آنها میشود. در کاربرد مجاز و کنایی، این واژه به فردی اشاره دارد که علاقه افراطی و شدیدی به مطالعه دارد و به اصطلاح «خوره کتاب» یا «کرم کتاب» است.
تلفظ
این عبارت ترکیبی عربی بهصورت «عُثَّةُ الکُتُب» تلفظ میشود. واژه اول با ضمه عین و تشدید ثاء (عُثَّه) و واژه دوم به صورت جمع کتاب با ضمه کاف و تاء (کُتُب) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به سؤالاتی نظیر «آفت کتاب به عربی» یا «بید کتاب در زبان عربی»، عبارت ۸ حرفی «عثة الکتب» مد نظر قرار میگیرد.
به عربی
در زبان عربی از تعابیر هممعنی دیگری مانند «حشرة الکتب» یا «دودة الکتب» نیز برای اشاره به این آفت استفاده میشود. برای مفهوم مجازی (خوره کتاب) تعابیری مثل «محب القراءة» یا «نهم للقراءة» به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی، دقیقترین معادل زیستشناختی برای این واژه «بید کتاب» است. با این حال، در کاربردهای روزمره و ادبی، معادلهای کنایی آن یعنی «کرم کتاب» و «خوره کتاب» کاربرد بسیار گستردهتری دارند و به کسانی که مدام در حال مطالعه هستند اشاره میکنند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «عثة الکتب» یا واژه مفرد «عثة» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ اگرچه واژه «الکتاب» و مشتقات مختلف ریشه (ک-ت-ب) بارها در آیات قرآن به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل عثة الکتب
عبارت عربی «عثة الکتب» در اصل یک اصطلاح زیستشناختی و لغوی برای توصیف حشرات کوچکی مانند بید است که به مخازن کتاب، کاغذها و صحافیهای قدیمی آسیب میرسانند و مایه تخریب پنهان مکتوبات میشوند. ریشه این واژه به «عثث» برمیگردد که دلالت بر جویدن و فاسد کردن مواد آلی دارد.
با این حال، این واژه در ادبیات و کاربردهای اجتماعی تغییر ماهیت داده و مانند معادل انگلیسی خود (Bookworm) به عنوان یک استعاره و کنایه برای افرادِ شیفتهی علم و مطالعه به کار میرود. در زبان فارسی نزدیکترین برگردان برای معنای حقیقی آن «بید کتاب» و برای معنای کنایی آن «خوره کتاب» است.