یعنی چه
عدد نوترونی به تعداد نوترونهای موجود در هستهٔ یک اتم یا نوکلئید گفته میشود. این عدد نقش مهمی در پایداری هسته و تعیین ایزوتوپهای یک عنصر دارد. برای محاسبهٔ آن، کافی است عدد اتمی (تعداد پروتونها) را از عدد جرمی (مجموع پروتونها و نوترونها) کسر کنیم که به صورت فرمول ریاضی $N = A - Z$ نمایش داده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت اصطلاحی به صورت «عَدَدِ نوتْرونی» [‘adade nowtroni] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع و طراحان سوال، پاسخ این اصطلاح فیزیک هستهای با توجه به تعداد حروف خواسته شده، معمولاً «عدد نوترونی» (۱۰ حرف) یا «عدد نوترون» (۹ حرف) است.
به انگلیسی
معادل اصلی و علمی این واژه در زبان انگلیسی Neutron number است.
به فارسی
در متون علمی و برگردانهای تخصصی فارسی، علاوه بر ترکیب رایج «عدد نوترونی»، گاهی از اصطلاحات اصیلتر مانند «شمار نوترونی» یا عبارت توصیفی «تعداد نوترونهای هسته» استفاده میشود.
نماد چیست
در فیزیک و شیمی هستهای، این عدد را به صورت استاندارد با نماد لاتین و بزرگ $N$ نشان میدهند. به عنوان مثال در نمایش ساختار اتم، این نماد در کنار عدد جرمی ($A$) و عدد اتمی ($Z$) برای مشخص کردن دقیق ویژگیهای هسته به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل عدد نوترونی
عدد نوترونی یکی از مفاهیم پایهای در فیزیک و شیمی هستهای است که ساختار درون هسته اتم را توصیف میکند. هسته اتمها از دو ذره اصلی به نامهای پروتون و نوترون تشکیل شده است؛ در حالی که تعداد پروتونها (عدد اتمی) هویت شیمیایی عنصر را تعیین میکند، تعداد نوترونها (عدد نوترونی) پایداری و نوع ایزوتوپ آن عنصر را مشخص میسازد.
برای محاسبه این عدد نیازی به ابزارهای پیچیده نیست، بلکه با داشتن عدد جرمی (مجموع ذرات هسته) و کسر کردن عدد اتمی از آن، مقدار دقیق عدد نوترونی به دست میآید. اتمهایی که عدد اتمی یکسان اما عدد نوترونی متفاوتی دارند، ایزوتوپهای یکدیگر نامیده میشوند. در مقابل، اتمهای عناصر مختلف که دارای عدد نوترونی یکسانی باشند، ایزوتون نام دارند.
این اصطلاح در زبان فارسی یک ترکیب ترجمهای مدرن است که از واژه عربی «عدد» و واژه بینالمللی «نوترون» (برگرفته از ریشه لاتین به معنای خنثی) ساخته شده است و نقشی کلیدی در درک واکنشهای هستهای و رادیواکتیویته دارد.