معنی
واژه نهار در اصل خود دارای دو ساحت معنایی مجزاست؛ در زبان عربی و متون کهن به معنای روز، بیداری و روشنایی میان طلوع تا غروب خورشید است. اما در زبان فارسی امروز، این کلمه بیشتر با املای «ناهار» به معنای وعده غذایی میانه روز یا حالت ناشتایی و گرسنگی شناخته میشود.
یعنی چه
این واژه بسته به متن، دو مفهوم دقیق دارد: در ادبیات کلاسیک و متون دینی، یعنی زمان فعالیت، بیداری و روشنایی که در تقابل با شب قرار میگیرد. در کاربرد روزمره فارسی، اشاره به همان وعده غذایی اصلی دارد که پس از چاشت و در اواسط روز برای کسب انرژی دوباره صرف میشود.
مترادف
برای مفهوم زمانی آن میتوان از واژههای روز و یوم استفاده کرد و برای مفهوم غذایی آن در فارسی، چاشت یا ظهرانه نزدیکترین معادلها هستند.
متضاد
متضاد اصلی نهار در معنای زمان، واژه لیل یا شب است و در معنای وعده غذایی، واژه شام در تقابل با آن قرار دارد.
ریشه
این کلمه ریشه در زبانهای سامی و ماده عربی «نهر» دارد که به معنای وسعت، جریان داشتن و شکافتن است؛ چرا که نور روز تاریکی شب را میشکافد و جریان مییابد. این واژه با همین صورت وارد فارسی شده و بعدها در مفهوم غذایی به شکل ناهار تحول یافته است.
جمله سازی
جمعبندی و توضیح کامل نهار
واژه «نهار» نمونهای جذاب از سیر تحول واژگان در تبادل میان زبانهای فارسی و عربی است. این کلمه در اصالت عربی خود و در متون کهن از جمله قرآن مجید، دقیقاً به معنای «روز» و روشنایی گسترده آن در مقابل «لیل» (شب) به کار میرود و نمادی از بیداری، آگاهی و تلاش برای معاش است.
با این حال، در محیط زبان فارسی، این واژه دستخوش تغییر معنایی (تخصصی شدن معنا) شده و املای آن نیز در کاربرد عمومی به «ناهار» تغییر یافته است تا منحصراً بر وعده غذایی اواسط روز یا حالت ناشتا بودن دلالت کند. به همین دلیل در حل جداول و درک متون باید به بافت متن توجه داشت تا معنای درستِ زمان (روز) یا غذا (چاشت) متمایز شود.