الحکم الدستوری یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل الحکم الدستوری

عبارت «الحکم الدستوری» یک اصطلاح ترکیبی تخصصی در حقوق عمومی و علوم سیاسی جهان عرب است. این کلمه از دو بخش «الحکم» (به معنی قضاوت یا فرمانروایی) و «الدستوری» (منسوب به دستور یا همان قانون اساسی) تشکیل شده است. جالب اینجاست که واژه دستور ریشه در زبان فارسی به معنای قاعده و اساس دارد که پس از ورود به زبان عربی، معنای معاصر «قانون اساسی» را به خود گرفته است.

در کاربرد اول و رایج‌تر حقوقی، این اصطلاح به آرای صادره از سوی دادگاه‌های عالی قانون اساسی اشاره دارد که وظیفه دارند مصوبات مجلس یا دولت را با قانون اساسی کشور تطبیق دهند تا مغایرتی وجود نداشته باشد. در کاربرد دوم که جنبه سیاسی دارد، این واژه مرادف حکومت مشروطه یا حاکمیت مطلق قانون است؛ یعنی نوعی از نظام سیاسی که در آن قدرت فرمانروایان محدود به چهارچوب سند قانون اساسی است.

این اصطلاح کاملاً مدرن بوده و در متون کلاسیک یا آیات قرآن به این شکل یافت نمی‌شود، بلکه نمادی از استقلال قوه قضاییه، تفکیک قوا و برتری قانون اساسی بر سایر قوانین عادی در جوامع توسعه‌یافته حقوقی است.