یعنی چه
معقوله در اصل صفت مؤنث «معقول» است و به هر امر، سخن یا رفتاری گفته میشود که با سنجش عقلی و منطق سازگار باشد. همچنین در اصطلاح فلسفی، به آنچه با ادراک عقلی فهمیده میشود (در برابر محسوس) اشاره دارد. باید توجه داشت که این واژه با «مَقوله» به معنی دسته و موضوع متفاوت است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح مِیم، سکون عِین، ضم قاف و لام مکسور است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این واژه ششحرفی به عنوان پاسخ جایگزین برای مفاهیمی چون «پسندیده عقل» یا «امر منطقی» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به سیاق متن، برای معادلسازی این واژه از مفاهیمی که بر پایه خرد و منطق هستند استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشه عربی دارد و اسم مفعول مؤنث از ریشه «ع-ق-ل» است.
به فارسی
برگردانهای دقیق فارسی این واژه شامل عباراتی چون خردمندانه، سنجیده، روا و استوار بر پایه اندیشه هستند.
جمعبندی و توضیح کامل معقوله
واژه «معقوله» صفت مفعولی مؤنث در زبان عربی است که وارد زبان فارسی شده و به معنای هر آن چیزی است که مورد تایید خرد، منطق و اندیشه قرار گیرد. این کلمه در حوزههای فلسفی، کلامی و ادبی کاربرد دارد و نشاندهنده اصالتِ عقل در برابر امور موهوم یا صرفاً حسشدنی است.
نکته بسیار مهم در نگارش و کاربرد روزمره این کلمه، تمایز املایی و معنایی آن با واژه «مقوله» (به معنی موضوع، مبحث یا صنف) است. امروزه در بسیاری از متنها این دو واژه به اشتباه به جای یکدیگر به کار میروند، در حالی که معقوله ریشه در عقل دارد و مقوله از ریشه قول و گفتار است.
در ریشهشناسی این واژه، اصطلاح قدیم عربی به شتر پایبسته با عقال نیز اشاره دارد که نشان از مهار کردن و بند کردن دارد؛ مفهومی که بعدها به مهار ذهن و دستیابی به فهم و درک درست (عقل) منتقل شده است.