یعنی چه
سایروپولیس نام شهری باستانی است که توسط کوروش بزرگ، بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی، در حدود سال ۵۴۴ پیش از میلاد در منطقه سغد (آسیای میانه و تاجیکستان امروزی) بنا شد. این شهر به عنوان دژی مستحکم برای تعیین و حفاظت از مرزهای شمال شرقی امپراتوری ایران در برابر هجوم اقوام بیابانگرد ساخته شده بود. واژهای کلاسیک و تاریخی است که امروزه در متون باستانشناسی کاربرد دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت [سایْروپولیس] تلفظ میشود که برگرفته از نگارش لاتین آن است. در زبان یونانی باستان، تلفظ اصلی آن به صورت «کوروپُلیس» (Kuroúpolis) بوده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «شهر باستانی کوروش در آسیای میانه» یا «نام یونانی شهر کوروش»، کلمه ۱۰ حرفی «سایروپولیس» است. نام ایرانی باستان آن نیز «کوروشکثه» بوده است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و غربی، این شهر باستانی با نام Cyropolis شناخته میشود که شکل لاتینشده واژه یونانی آن است.
به فارسی
این واژه یک نام اصیل فارسی امروزی نیست بلکه شکل یونانی/لاتین یک نام تاریخی است. برگردان معنایی مستقیم آن به فارسی «شهر کوروش» میشود. در زبان پارسی باستان و اسناد تاریخی، نام اصلی و ایرانی این شهر «کوروشکَثه» (Kuruškaθa) بوده که بخش دوم آن (-kaθa) به معنی سکونتگاه، کَد یا شهر است (همریشه با پسوند «کند» در سمرقند).
نماد چیست
سایروپولیس در مطالعات تاریخ باستان نماد آخرین مرز قلمرو شاهنشاهی هخامنشی در شمال شرق، سد دفاعی مستحکم پادشاهی ایران در برابر هجوم اقوام سکایی، و همچنین نماد مقاومت سرسختانه در برابر ارتش اسکندر مقدونی در روایات یونانی است.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه «سایروپولیس» (Cyropolis) کاملاً یک واژه بیگانه و برخاسته از زبان یونانی باستان (Κυρούπολις) است. این کلمه از دو بخش «Kûros» (کوروش) و «pólis» (شهر) ترکیب شده است؛ دقیقاً با همان ساختاری که واژگانی چون پرسپولیس (شهر پارسیان)، متروپلیس (کلانشهر) و آکروپولیس (ارگ شهر) ساخته شدهاند. این نام در متون کلاسیک غربی برای اشاره به این پایگاه مرزی هخامنشیان به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل سایروپولیس
واژه سایروپولیس (Cyropolis) یک واژه اصیل در زبان فارسی کلاسیک یا معاصر نیست، بلکه شکل لاتینشده از یک عبارت یونانی باستان به معنای «شهرِ کوروش» است. این نام به یک شهر دژمانند و استراتژیک اشاره دارد که توسط کوروش بزرگ در سال ۵۴۴ پیش از میلاد در منطقه سغد (حواشی رود سیحون در تاجیکستان امروزی) برای حفاظت از مرزهای شمالشرقی امپراتوری هخامنشی در برابر اقوام کوچنشین بنا شد.
این واژه تاریخی از نظر ساختاری همخانواده با کلماتی نظیر پرسپولیس و متروپلیس است که از پسوند یونانی «پلیس» به معنای شهر بهره میبرند. جالب توجه است که نام بومی و ایرانی این شهر در دوران باستان «کوروشکَثه» بوده که پسوند آن با واژگانی چون «کدبانو» یا پسوند «کند» در شهرهایی مثل سمرقند و تاشکند همریشه است. سایروپولیس در تاریخ به عنوان نماد مرزهای دفاعی ایران باستان و اقتدار هخامنشیان شناخته میشود.