یعنی چه
این عبارت یک ترکیب وصفی در زبان فارسی است و به فردی اشاره دارد که علاوه بر داشتن سلامت عقل و قدرت تشخیص درست میان نیک و بد (عاقل)، از دانش، فهم، تجربه و آگاهی بالایی نیز برخوردار است (دانا). در واقع چنین فردی خردمند، فرزانه و صاحب بینش عمیق به شمار میرود.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت [عاقِل وَ دانا] است؛ که در آن واژه اول با کسره حرف قاف و واژه دوم با الف ممدوده پایان مییابد و حرف واو میان آنها به صورت پیونددهنده تلفظ میشود.
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، عبارت «عاقل و دانا» دقیقاً از ۹ حرف تشکیل شده است. اگر در طراح سوال به دنبال کلمات مترادف تکواژهای باشید، گزینههایی مانند خردمند، فرزانه، هوشمند و حکیم نیز از پاسخهای رایج به شمار میروند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این ترکیب وصفی، معمولاً از ترکیب صفتهایی که به عقلانیت و دانش اشاره دارند استفاده میشود. کلمه Wise نشاندهنده خردمندی و حکمت است و اصطلاحاتی نظیر Intelligent یا Knowledgeable ابعاد هوش و آگاهی فرد را پوشش میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل عاقل و دانا
عبارت «عاقل و دانا» مجموعهای از دو صفت ارزشمند است که ریشههای زبانی متفاوتی دارند. واژه «عاقل» از ریشه عربی (عقل) به معنای اندیشیدن و بازداشتن نفس از خطا گرفته شده، در حالی که «دانا» یک صفت فاعلی مرخم اصیل فارسی از مصدر «دانستن» (زبان پهلوی و دری) است. پیوند این دو واژه در فرهنگ ما، نمادی از انسان کامل و اهل بصیرت را میسازد.
این مفهوم عمیق در ادبیات کهن فارسی و عرفان اسلامی جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که در نمادشناسی فرهنگی، شخصیتهایی مانند «پیر دانا» یا «خضر نبی» جلوهگاه عقل و دانایی مطلق هستند. اگرچه خود این ترکیب دوجزئی به صورت مستقیم در متن قرآن مجید نیامده، اما مفاهیم بنیادین آن یعنی تعقل و علم به دفعات و با تاکید فراوان مطرح شدهاند.
استفاده از این عبارت در مکالمات روزمره و متون ادبی، نشاندهنده احترام به افرادی است که در زندگی شخصی و اجتماعی خود، علم را با تدبیر و عقلانیت همراه کردهاند. به کارگیری این واژه به مخاطب یادآوری میکند که داشتن آگاهی به تنهایی کافی نیست، بلکه نحوه استفاده درست و عاقلانه از دانش است که به انسان برتری و کمال میبخشد.