یعنی چه
بوشاسپ (یا بوشیاست) در اساطیر و باورهای زرتشتی، نام مادهدیوی است که مظهر تنبلی، کاهلی و خوابِ سنگین بهویژه در هنگام سپیدهدم است. او تلاش میکند با دراز کردن دستان خود، انسانها را در خواب و غفلت نگه دارد تا از بیداری، نیایش صبحگاهی و انجام کارهای نیک باز بمانند. در لغتنامههای کهن نیز گاه به معنای مطلقِ خواب دیدن و رؤیا آمده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت بُوشاسپ (Būšāsp) یا بوشاسب تلفظ میشود. در زبان پهلوی (پارسی میانه) نیز به همین صورت بوده و ریشه در واژه اوستایی «بوشیاسته» دارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ پرسشهایی چون «دیو خواب در اساطیر ایران باستان»، «دیو تنبلی زرتشتی» یا «مادهدیو غفلت»، واژه ۶ حرفی «بوشاسپ» یا «بوشاسب» است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ایرانشناسی، این واژه را به صورت نام خاص Bushasp یا Bushyasta مینویسند و برای توضیح ماهیت آن از عبارتهایی چون demon of sloth (دیو سستی) یا demon of deep sleep استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای مفهومی و واژگان همارز بوشاسپ در زبان فارسی شامل دیوِ خواب، دیوِ سستی، تنبلی، کاهلی، چرت، غفلت صبحگاهی و در معنای لغوی کهن، رؤیا و خوابِ خوش است.
نماد چیست
بوشاسپ نماد سستی، تنبلی و به تعویق انداختن کارها (تسویف) است. در متون اساطیری او را با لقب «درازدست» توصیف کردهاند که نشانهای از کشاندن انسانها به سمت خواب و غفلت است. همچنین او به صورت دیوی لاغر و زردرنگ تصویر میشود که خروس (نماد بیدارباش و هوشیاری) و ایزد سروش، دشمنان اصلی او هستند.
جمعبندی و توضیح کامل بوشاسپ
واژه «بوشاسپ» یک مفهوم عمیق اساطیری و دینی در ایران باستان است که ریشه در زبان اوستایی دارد. این کلمه برخلاف کاربرد لغوی آن در برخی فرهنگهای کهن که به معنی رؤیا و خواب خوش آمده، در نظام اسطورهشناسی زرتشتی نماینده یک نیروی اهریمنی و مادهدیوی اغواگر است. بوشاسپ مظهر تمام آن چیزی است که انسان را از پویایی، سحرخیزی و انجام وظایف دینی و دنیوی باز میدارد.
تمرکز اصلی این دیو بر روی خواب نامیمون سحرگاهی است؛ یعنی درست زمانی که انسان باید برای کار و نیایش بر خیزد، بوشاسپ با دستان دراز خود او را به ادامه خواب و سستی وسوسه میکند. در برابر او، نیروهای مقدسی چون ایزد سروش (مظهر بیداری و اطاعت) و خروس (پرنده نماد بیدارباش) قرار دارند که با بانگ خود تاریکی و غفلتِ بوشاسپ را در سپیدهدم در هم میشکنند.