یعنی چه
صفت مرکب فاعلی است؛ به معنی کسی که سرزنش، نکوهش و ملامت را میپسندد و از شنیدن آن باکی ندارد. در بافت ادبی و عرفانی به فردی فروتن اطلاق میشود که برای شکستن نفس و دوری از ریا، از سرزنش دیگران نمیگریزد و حتی آن را میپذیرد (نزدیک به اندیشه ملامتیه). در مقابل، در شعر تعلیمی گاه به فرمانروای بیباک از ننگ و عاقبتِ زشت اشاره دارد.
تلفظ
این واژه از دو بخش «ملامت» (عربی) و «پسند» (بن مضارع پسندیدن) ترکیب شده و به صورت واژهبستِ صوتی یکپارچه تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «ملامت پسند» با ۹ حرف است. همچنین کلماتی نظیر ملامتی یا نکوهشپذیر نیز بسته به تعداد حروف جدول کاربرد دارند.
به انگلیسی
در ترجمه انگلیسی متون عرفانی و اسلامی، بیشتر از اصطلاح Malamati یا Reproach-loving استفاده میشود، در حالی که در متون عمومی واژههایی چون Blame-seeking مفهوم آن را میرسانند.
به فارسی
مترادفهای اصیل و عبارات هممعنی فارسی این واژه شامل سرزنشپسند، خودملامتگر، ملامتکش و عافیتگریز است. در نقطه مقابل، واژههایی مثل ستایشخواه، تحسینپذیر، خودستای و مدحدوست متضادهای آن به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل ملامت پسند
واژه «ملامتپسند» ترکیبی فصیح از واژه عربی «ملامت» (از ریشه ل-و-م به معنی سرزنش) و بن مضارع فارسی «پسند» (از مصدر پسندیدن) است. این اصطلاح در تطور زبان فارسی دو کاربرد کاملاً متمایز یافته است؛ در ادبیات تعلیمی نظیر بوستان سعدی، این صفت مایه نکوهش پادشاهان ظالمی است که از بدنامی و ملامت مردم ترسی ندارند، چنانکه میفرماید: «یکی پادشاهی ملامتپسند / کزو بر دل خلق یابی گزند».
در بافت تصوف و عرفان اسلامی، ملامتپسندی تغییر ماهیت داده و به یک ارزش والای اخلاقی تبدیل میشود. این مفهوم با مکتب «ملامتیه» گره خورده است؛ عارفانی که برای مبارزه با عجب، خودپسندی و ریاکاری، طاعات خود را از خلق پنهان میکردند و آگاهانه دست به کارهایی مباح اما بهظاهر عجیب میزدند تا مورد ملامت مردم قرار گیرند و غرور نفسانیشان درهم بشکند.
اگرچه خود این ترکیب مرکب در قرآن کریم عینا ذکر نشده، اما ریشه واژگانی آن در مفاهیمی چون «نَفْسِ لَوّامَة» (نفس سرزنشگر در سوره قیامت) و توصیف مؤمنان صادق با عبارت «لا یخافون لومة لائم» (از سرزنش هیچ ملامتگری نمیهراسند در سوره مائده) تجلی یافته است که نشاندهنده عمق نمادین این واژه در فرهنگ اسلامی و ایرانی است.