یعنی چه
ترکیب وصفی «علم ضار» از دو واژه عربی تشکیل شده و به معنای علمی است که نه تنها سودی به حال انسان ندارد، بلکه در عمل مایه ضرر، تخریب و انحطاط میگردد. این مفهوم به دانشهایی اشاره دارد که اخلاق را نابود میکنند یا برای آسیب رساندن به بشریت به کار گرفته میشوند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [el-me dārr] است که واژه اول با کسرِ عین و واژه دوم با الف کشیده و تشدید روی حرف «ر» ادا میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «دانش زیانآور» یا «علم آسیبرسان»، عبارت ۶ حرفی «علم ضار» قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال این مفهوم در زبان انگلیسی از عباراتی که نشاندهنده آسیبزا بودن یا مخرب بودن آگاهی هستند استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون دانش زیانآور، علم مضر و آگاهی آسیبرسان است که در برابر مفهوم علم نافع (دانش سودمند) قرار میگیرند.
در قرآن
هرچند عین ترکیب «علم ضار» در قرآن نیامده، اما مفهوم آن در آیه ۱۰۲ سوره بقره درباره یادگیری سحر بیان شده است: «وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ»؛ یعنی چیزی میآموختند که به آنها زیان میرساند و سودی نمیبخشید. همچنین این مفهوم بازتابی از دعای پیامبر (ص) است که از «علم لاینفع» به خدا پناه میبردند.
جمعبندی و توضیح کامل علم ضار
عبارت «علم ضار» یک اصطلاح ترکیبی و توصیفی برگرفته از زبان عربی است که در متون اخلاقی، دینی و ادبیات فارسی کاربرد دارد. این واژه به هر نوع دانش، تخصص یا آگاهی اشاره میکند که خروجی آن به جای رشد، هدایت و خیررسانی، منجر به گمراهی، نابودی ارزشهای انسانی یا ایجاد خسارتهای مادی و معنوی برای فرد و جامعه شود.
در فرهنگ معارف اسلامی و ادبیات سنتی، مصادیقی چون سحر، جادوگری، یا دانشی که صرفاً برای فخرفروشی و دنیاپرستی استفاده شود را از جنبههای این مفهوم میدانند. در ادبیات نمادین فارسی، از چنین مفهومی با تمثیلهایی چون «دزد با چراغ» یاد شده است؛ چرا که داشتن دانش بدون قطبنمای اخلاقی، تنها ابزار آسیبرسانی را دقیقتر و خطرناکتر میکند.