یعنی چه
حدیث حسن بالغیر (یا حسن لغیره) اصطلاحی تخصصی در علم مصطلحالحدیث است. این نام به حدیثی اطلاق میشود که سند آن در حالت اولیه به دلیل وجود راوی مجهول، سوء حفظ یا انقطاع، ضعیف به شمار میرود؛ اما به دلیل وجود روایتها، شواهد و طرق متعدد دیگری که متن آن را تأیید میکنند، ضعفش جبران شده و ارزش علمی و روایی آن به مرتبه مقبول (حسن) ارتقا مییابد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «حَدیثِ حَسَنِ با لْ غَیر» (Hadīth-e Hasan-e bil-Ghayr) است.
در جدول
پاسخ این عبارت در جدول، خود کلمه «حدیث حسن بالغیر» با ۱۳ حرف است. معادلهای کوتاهتر آن مانند «حسن لغیره» نیز کاربرد دارند.
به عربی
در زبان و منابع علوم حدیث عربی، این اصطلاح دقیقاً به صورت «الحديث الحسن لغيره» یا «الحسن بالغير» به کار میرود.
به فارسی
برگردان مفهومی این اصطلاح به فارسی «حدیثی که به واسطه عوامل بیرونی نیکو و مقبول شده» یا «روایت جبرانشده و تقویتشده» است.
در قرآن
عبارت ترکیبی «حدیث حسن بالغیر» یک اصطلاح نظاممند در علم درایةالحدیث است و در متن قرآن وجود ندارد؛ اگرچه واژههای مفرد آن (حدیث، حسن، غیر) به صورت جداگانه در قرآن کریم بارها تکرار شدهاند.
نماد چیست
این اصطلاح در مفهوم نمادین و فقهی خود، نشاندهنده «جبرانپذیری کاستیها از طریق تواتر و همافزایی شواهد» است. در سنت نسخهنویسی حدیثی، برای احادیث حسن گاهی از رمز «ح» استفاده میشود، اما برای این نوع خاص نماد مجزایی وجود ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل حدیث حسن بالغیر
«حدیث حسن بالغیر» که در منابع علمی از آن با عنوان «حسن لغیره» نیز یاد میشود، یکی از مفاهیم کلیدی و کاربردی در علوم حدیث (بهویژه در سنت و اصطلاحشناسی اهل سنت) است. این اصطلاح به روایاتی اشاره دارد که در نگاه نخست و با بررسی تکسند، به دلیل ضعف حافظه راوی یا افتادگی در سلسله سند، در طبقه احادیث ضعیف قرار میگیرند، اما به دلیل وجود راهها و اسناد موازی دیگر، ارزش روایی آنها احیا میشود.
در واقع، تعدد طرق و وجود شواهد متنیِ همسو باعث میشود که ظن به صحت صدور حدیث تقویت گردد. به این ترتیب، دانشمندان علم حدیث ضعف اولیه سند را منجبر (جبرانشده) تلقی کرده و مرتبه حدیث را به درجه «حسن» ارتقا میدهند تا در مباحث فقهی و استدلالهای دینی قابل استناد و مقبول باشد.
این مفهوم در مقابل «حسن لذاته» قرار دارد؛ چرا که حدیث حسن لذاته خودش به تنهایی و بدون نیاز به هیچ عامل خارجی واجد شرایط حُسن و قبول است، در حالی که حسن بالغیر اعتبار و زیبایی روایی خود را وامدار شواهد بیرونی و روایات همپوشان است.