یعنی چه
شاکد در لغت به معنای بخشنده و معطی است؛ به ویژه کسی که بخشش او بدون پیشزمینه، پاداش یا توقع تلافی باشد. این واژه به عنوان یک صفت فاعلی، به مفهوم دهش خالصانه اشاره دارد و گاهی در کنار واژه شاکر برای تاکید بر مبالغه در سپاسگزاری و بخشندگی به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه شاکِد (Šāked) با کسر حرف کاف است که ساختار صفت فاعلی را در زبان مبدأ نشان میدهد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه شاکد به عنوان پاسخ برای راهنماهای «بخشنده»، «دهنده» یا «اعطاکننده» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی که مفهوم دهش و اعطای بزرگوارانه را برسانند، لغات Giver و Bestower مناسبترین برگردانها هستند.
به فارسی
اگرچه این واژه ریشه عربی دارد، اما در برگردان دقیق متون کهن به فارسی معیار با کلماتی نظیر بخشنده، دهنده بیعوض و پاکنهاد یاد میشود.
نماد چیست
واژه شاکد در ادبیات و متون کهن فقهی یا لغوی بار نمادین اسطورهای ندارد، اما به عنوان مظهر و نماد بخشش بدون چشمداشت، سخاوت ابتدا به ساکن و دهش عرفانی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل شاکد
واژه شاکد صفت فاعلی مشتق از ریشه ثلاثی مجرد «ش ک د» است که اصالتاً به زبان عربی تعلق دارد و به عنوان یک لغت غریب و کمکاربرد، در متون کهن و لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا ثبت شده است. معنای اصلی این واژه به بخشندگی، اعطا و دادن چیزی بدون پیشزمینه یا توقع پاداش بازمیگردد. در واقع شاکد کسی است که ابتدا به ساکن و از روی کرم، نعمتی را به دیگری ارزانی میدارد.
گاهی در عبارتهای تأکیدی کهن، این واژه همراه با واژه شاکر به صورت ترکیب «انه لشاکر شاکد» میآید تا اوج سپاسگزاری و در عین حال بخشندگی یک فرد را به تصویر بکشد. با این حال، این کلمه در زبان فارسی امروز کاملاً مهجور است و بیشتر در طرح سوالات مسابقات و جدول کلمات متقاطع به عنوان یک کلمه چهار حرفی به معنی بخشنده مورد استفاده قرار میگیرد.
باید توجه داشت که این واژه با همین ساختار عینی در متن قرآن کریم به کار نرفته است، هرچند همخانوادههای ریشهای آن یا واژگان مشابهی مثل شاکر و شکور در آیات الهی کاربرد فراوانی دارند. در حوزه فرهنگ و عرفان نیز شاکد را میتوان تجلیبخش مفهوم دهش الهی و بخشش خالصانه انسانی دانست.