یعنی چه
در اصطلاح به معنی برده، غلام یا کنیزی است که با زر (طلا و پول) خریداری شده باشد. در کاربرد مجازی و امروزی، این عبارت کنایه از شخصی است که به دلیل وابستگی مادی، فکری یا مصلحتی، اختیار و اراده خود را کاملاً به دیگری واگذار کرده و مطیع محض او شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این واژه خود عبارت «بنده زر خرید» (۱۰ حرف) یا واژههای مترادفی چون برده، غلام و مملوک است.
به انگلیسی
برای کاربردهای مجازی و استعاری نیز میتوان از عبارتهایی مانند hired servant یا mercenary استفاده کرد.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح عبد مملوک دقیقترین برگردان برای اشاره به بندهای است که ملکیت او با پول جابهجا شده است.
به فارسی
واژههای هممعنی و جایگزین فارسی آن شامل برده، غلام، چاکر، زرخرید، بنده خریداریشده، اسیر و قن هستند. این ترکیب از «بنده» (به معنی وابسته و اسیر) و «زرخرید» (صفت مفعولی حاصل از زر + خرید) ساخته شده است.
در قرآن
عین عبارت «بنده زر خرید» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما مفهوم و مصداق دقیق آن در آیه ۷۵ سوره نحل با تعبیر «عَبْداً مَمْلُوکاً لَا یَقْدِرُ عَلَىٰ شَیْءٍ» (بنده مملوکی که قادر بر هیچ چیزی نیست) بیان شده است که به سلب اختیار مطلق بردگان اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل بنده زر خرید
عبارت «بنده زر خرید» ترکیبی اصیل در زبان فارسی است که ریشه در نظام بردگی دوران گذشته دارد. در آن دوران، افرادی که با پرداخت سکه و طلا (زر) به مالکیت اشخاص دیگر درمیآمدند، به این نام خوانده میشدند تا از دیگر انواع خدمتکاران متمایز باشند. این واژه نماد بارز اسارت، سلب مالکیت شخصی و فقدان اراده آزاد است.
امروزه با منسوخ شدن نظام بردگی، این اصطلاح کاربردی کاملاً استعاری و کنایهای پیدا کرده است. در ادبیات اجتماعی و سیاسی، وقتی شخصی بدون چونوچرا از فرامین فرد یا قدرتی بالاتر اطاعت کند یا منافع و وجدان خود را در برابر پول یا مصلحت بفروشد، به طعنه او را «بنده زرخرید» مینامند که نشاندهنده فرمانبرداری کورکورانه و از دست رفتن استقلال فکری اوست.