یعنی چه
این واژه یک ترکیب وصفی و قیدی است که به کسی یا ویژگی انسانی اشاره دارد که دارای ملکه خویشتنداری، عفت و پاکی روح است و خود را از آلودگیهای اخلاقی و گناهان دور نگه میدارد. در ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی، این اصطلاح معمولاً برای توصیف انسانهای پارسا، نجیب و کمالیافته به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب از دو بخش «با» (حرف اضافه به معنای دارا بودن) و «عِصمَت» (به کسر عین و سکون صاد و فتح ميم) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «با عصمت» به عنوان راهنما معمولاً با پاسخهای ۶ حرفی (خود کلمه) یا مترادفهایی مثل عفیف و پاکدامن متناظر میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم با عصمت در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن از واژگان مربوط به پاکدامنی اخلاقی یا معصومیت دینی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی که ریشه اصلی این واژه از آن گرفته شده، مفاهیم عفت و اصطلاحات مشتق از ماده «ع ص م» جایگزینهای دقیق این ترکیب هستند.
در قرآن
خود ترکیب فارسی «با عصمت» در متن قرآن کریم وجود ندارد، اما ریشه ثلاثی آن (ع-ص-م) و مشتقاتش ۱۳ بار در آیات مختلف تکرار شدهاند. این کاربردها همگی بر مفاهیمی چون نگاهداری، منع از امر ناپسند و مصونیت الهی دلالت دارند؛ مانند آیه ۶۷ سوره مائده «وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ» که به معنای حفظ و نگهداری پیامبر از سوی خداوند است.
جمعبندی و توضیح کامل با عصمت
ترکیب توصیفی «با عصمت» از الحاق حرف واژهساز فارسی «با» به اسم عربی «عصمت» پدید آمده است. ریشه لغوی این کلمه به معنای منع، حفظ و بازداشتن است و در اصطلاح به کسی اطلاق میشود که به مرتبهای از پاکی و طهارت نفس رسیده که از گناهان، لغزشها و آلودگیهای اخلاقی مصون مانده است.
این واژه بار معنایی بسیار ارزشمند و مقدسی در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی دارد. از یک سو در امور اخلاقی روزمره به معنای پاکدامنی، نجابت و پارسایی انسانها (به ویژه در تعابیری مانند زنِ باعصمت) به کار میرود و از سوی دیگر در کلام و عقاید دینی، اشاره به مرتبه والای معصومیت انبیاء و اولیای الهی دارد که بالاترین نماد طهارت مطلق به شمار میرود.