یعنی چه
ترکیب «خسار و غبین» از دو واژه عربی ساخته شده است؛ «خسار» به معنی زیان، هلاکت و از دست رفتن سرمایه است و «غبین» (غبن) به معنی فریبخوردگی در معامله و حسرت ناشی از زیان کلاهبرداری است. در مجموع این اصطلاح کنایه از باخت کامل، ورشکستگی و زیان دوطرفه مادی و معنوی دارد.
تلفظ
این ترکیب به صورت خَسار (با فتح خ) و غَبین (با فتح غ و کسر ب) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «خسار و غبین» به عنوان پاسخ ۹ حرفی برای طراحانی که به متون کهن و اصطلاحات ادبی استناد میکنند، کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی مفهوم دقیق این ترکیب عطفی را میتوان با عبارات مربوط به ضرر مالی آمیخته با فریب و شیادی معادلسازی کرد.
به عربی
هر دو واژه ریشه اصیل عربی دارند و در متون حقوقی و فقهی عرب نیز واژه غبن به معنای زیان ناشی از عدم تعادل قیمت در معامله به کار میرود.
به فارسی
معادل فارسی سره و عامیانه آن «کلاه رفتن سر کسی»، «باختن سرمایه» و «تاوان و زیانِ همراه با حسرت» است.
در قرآن
خود ترکیب عطفی «خسار و غبین» عینا در متن قرآن نیامده است. با این حال، ریشه خسار در آیاتی مانند «وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا» (اسراء/۸۲) به معنی زیانکاری آمده و ریشه غبن در نام سوره «تغابن» و آیه ۹ آن به کار رفته که به روز قیامت (روز مغبون شدن و فریبخوردگی بدکاران) اشاره دارد.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی (مانند اشعار مولوی)، این ترکیب نماد انسان غافلی است که گرانترین دارایی خود یعنی عمر، جان یا ایمان را در معامله با دنیا به بهایی اندک فروخته و دچار ضرر دو لایه (هم از دست دادن اصل سرمایه و هم فریب خوردن) شده است.
جمعبندی و توضیح کامل خسار و غبین
اصطلاح کهن و ادبی «خسار و غبین» یک ترکیب عطفی با ریشه عربی است که وارد ادبیات کلاسیک فارسی شده است. این عبارت از دو رکن اصلی تشکیل شده؛ «خسار» که بر از دست رفتن اصل سرمایه، نابودی و ضرر دلالت دارد و «غبین» که نشاندهنده فریبخوردگی، نیرنگ خوردن در معامله و خریدن کالا به قیمتی بسیار بیش از ارزش واقعی آن است.
در فرهنگ عامه و ادبیات عرفانی، این اصطلاح برای توصیف وضعیت فردی به کار میرود که نه تنها سود نکرده، بلکه کل دارایی خود را بر اثر ناآگاهی و مکر دیگران باخته است. این حالت دوگانه (ضرر مادی + خطای شناختی و حسرت)، عمیقترین نوع ورشکستگی را بازگو میکند.
اگرچه این ترکیب به صورت یکجا در قرآن کریم ذکر نشده، اما مفاهیم تفکیکشده آن (خسران معنوی ظالمان و یومالتغابن به عنوان روز آشکار شدن فریب بدکاران) در آیات الهی بازتاب روشنی دارد و همواره به عنوان هشداری برای حفظ سرمایه جان و عمر انسان مطرح میشود.