یعنی چه
واژه اضجع در لغتنامهها دو کاربرد و معنای اصلی دارد؛ نخست به عنوان شکلی از ریشه «ض ج ع» به معنی دراز کشیدن، به پهلو افتادن، خوابیدن و لم دادن است. دوم در قالب صفت مشبهه به معنی مردی است که با همسر خود ناسازگاری و مخالفت میکند یا مردی که دندانهای پیشین او کج و متمایل به یک سو باشد.
تلفظ
این واژه در زبان عربی به صورت مسبوق به فتح روی همزه و سکون روی ضاد یعنی «اَضْجَع» تلفظ میشود. در حالت فعلی باب افتعال نیز به صورت «اِضْطَجَعَ» خوانده میشود که به معنای دراز کشیدن بر پهلو است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه اضجع به عنوان یک پاسخ چهار حرفی برای طراحان کاربرد دارد. این کلمه میتواند در پاسخ به راهنماهایی همچون «دراز کشیدن»، «خوابیدن»، «مرد کجدندان» یا «مرد ناسازگار با همسر» قرار گیرد.
به عربی
این کلمه ریشه کاملاً عربی دارد. در عربی معیار برای فعل دراز کشیدن بیشتر از شکل «اِضْطَجَعَ» استفاده میشود. همچنین خود واژه «أَضْجَع» (مؤنث آن: ضَجْعاء) صفتی برای تبیین کجی دندان یا ناسازگاری خانوادگی است.
به فارسی
معادلهای دقیق این واژه در زبان فارسی بسته به زمینه کاربرد عبارتند از: دراز کشیدن، خوابیدن، آرمیدن، لم دادن، ناسازگار، متمایل و کجدندان.
نماد چیست
در کاربرد اول (بر پهلو افتادن)، این واژه در ادبیات عرب کنایه و نمادی از آرامش، تسلیم، استراحت، خواب یا حتی مرگ موقت و رهایی از اضطراب است. اما در کاربرد دوم خود یعنی صفت مشبهه، نماد فرهنگی یا ادبی خاصی برای آن ثبت نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل اضجع
واژه «اضجع» از ریشه ثلاثی مجرد «ض ج ع» مشتق شده است که در متون معتبر لغوی و معاجم کلاسیک عربی نظیر دهخدا و اقرب الموارد، دو دسته معنایی کاملاً متمایز را پوشش میدهد. در معنای نخست که به ساختار فعلی و مصدری آن برمیگردد، به مفهوم دراز کشیدن، به پهلو خوابیدن، لم دادن و استراحت کردن است؛ هرچند شکل معیار و رایجتر این فعل در زبان عربی به صورت «اضطجع» (باب افتعال) به کار میرود.
در کاربرد دوم، اضجع به عنوان صفت مشبهه یا افعل التفضیل ظاهر میشود و به مردی اشاره دارد که با همسر خود سازگاری ندارد و راه مخالفت پیش میگیرد. همچنین این واژه برای توصیف فردی به کار میرود که دندانهای پیشین او کج یا متمایل به یک سو شده باشند که مؤنث آن را «ضجعاء» مینامند.
خود واژه اضجع به طور مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما همخانوادههای سرشناس آن مانند «مضاجع» (به معنی خوابگاهها و بسترها) در آیاتی همچون آیه ۱۶ سوره سجده ذکر شدهاند. این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع فارسی معمولاً به عنوان یک واژه اصیل چهار حرفی با راهنماهای مربوط به خوابیدن یا ناسازگاری مورد استفاده قرار میگیرد.