یعنی چه
طرطور در اصطلاح لغوی به چند معناست: نخست، کلاهی باریک، بلند و مخروطیشکل که در گذشته درویشان، قلندران یا برخی افراد عامی بر سر میگذاشتند. دوم، در نقش صفت به معنای مردی ضعیف، بیاراده، ناکس و کمارزش بهکار میرود. سوم، در فرهنگ آشپزی مدرن عربی (بهویژه بلاد شام)، به نوعی سس غلیظ سنتی گفته میشود که پایهٔ آن ارده (طحینه)، سیر، آبلیمو و آب است.
تلفظ
این واژه به ضم طاء اول و سکون راء تلفظ میشود و خوانش صحیح آن «طُرْطُور» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون کلاه مخروطی، کلاه دراز درویشی، یا صفت آدم ضعیف و ناتوان به این واژه اشاره دارند.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، برابرهای انگلیسی آن برای کلاه، شخص ضعیف یا سس متفاوت است.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در لهجههای مختلف کاربردهای گوناگونی دارد.
به فارسی
در برگردان دقیق فارسی میتوان از واژههای کلاه دراز، قلنسوه، درازباریک و آدم بیعرضه یا سستتن استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل طرطور
واژه «طرطور» یک وامواژهٔ عربی در زبان فارسی است که در متون کهن و لغتنامههای قدیمی مانند دهخدا و منتهیالارب، عمدتاً به معنی نوعی کلاه باریک، بلند و مخروطیشکل آمده است. این کلاه مضحک یا متمایز، بیشتر توسط قلندران، درویشان یا اصطلاحاً عامهٔ مردم استفاده میشده و به همین دلیل در فرهنگ عامه گاهی به نمادی از فقر، هزل یا سبکمغزی تبدیل شده است.
علاوه بر جنبهٔ ظاهری کلاه، طرطور به عنوان یک صفت تحقیرآمیز نیز به کار میرود که دلالت بر فردی ضعیف، بیاراده، ناتوان در تصمیمگیری و کمارزش دارد. در دنیای امروز و آشپزی خاورمیانه، این کلمه جان دوبارهای گرفته و به یک سس مدیترانهای مشهور (تهیه شده از ارده و سیر) اطلاق میشود که همراه فلافل و غذاهای دریایی سرو میگردد.