یعنی چه
اصطلاحی در تاریخ هنر که به سنت تصویرگری کتاب و نقاشیهای ریزنقش (مینیاتور) در جهان عرب، بهویژه در دوران خلافت عباسیان و مکاتبی چون مکتب بغداد (قرون ۱۱ تا ۱۳ میلادی) اطلاق میشود. این آثار اغلب برای تصویرسازی کتب علمی، مهارتی و ادبی مانند مقامات حریری یا کلیله و دمنه به کار میرفتند و در جهان عرب با نام «المنمنمات العربية» شناخته میشوند.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت مصوتهای کوتاه و بلند [ne-gār-ga-ri-ye 'a-ra-bi] است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول درباره مینیاتور یا تصویرگری نسخههای خطی در جهان اسلام و عباسیان، عبارت «نگارگری عربی» با ۱۱ حرف یا جایگزینهای آن کاربرد دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی هنر و خاورشناسی، برای اشاره به این سبک از تصویرسازی خطی از واژگان فوق استفاده میشود.
نماد چیست
این هنر نماد روایت تصویری و بازنمایی جهان خیالی و ادبی در چارچوب کتابت است. همچنین تبلور تأثیر متقابل فرهنگها، بهویژه آمیختگی عناصر هنر ساسانی ایران و هنر بیزانس روم در جغرافیای خلافت عباسی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل نگارگری عربی
عبارت «نگارگری عربی» در اصل یک برچسب توضیحی و اصطلاح تخصصی مدرن در تاریخ هنر است تا یک عنوان تاریخی مستقل؛ چرا که این هنر مینیاتور عموماً زیرمجموعه تذهیب و تصویرگری نسخههای خطی اسلامی بررسی میشود. واژه «نگارگری» ریشهای کهن در پارسی میانه دارد و به معنای عمل نقش زدن و تصویرسازی است، در حالی که واژه «عربی» بستر زبانی، جغرافیایی و فرهنگی رشد این آثار را مشخص میکند.
به عنوان نمونه، میتوان گفت: «محققان تاریخ هنر، اوج شکوفایی نگارگری عربی را در مکتب بغداد و تصویرسازیهای کتاب مقامات حریری جستجو میکنند.» این جمله نشان میدهد که کاربرد اصطلاح بیشتر معطوف به جنبههای غیرمذهبی، علمی و ادبی در قرون یازدهم تا سیزدهم میلادی است.
شایان ذکر است که این ترکیب هنری هیچگونه کاربرد یا سابقهای در متن قرآن کریم ندارد؛ چرا که واژه عربی در قرآن صرفاً وصفی برای زبان (لسان) است و هنر نقاشی کتابی قرنها پس از نزول قرآن در تمدن اسلامی قوام یافت.