معنی
در لغتنامههای کهن و اصیل زبان فارسی، واژهٔ «عَظیٰ» به عنوان نام جانوری از خانوادهٔ خزندگان یعنی مارمولک یا چلپاسه ضبط شده است.
یعنی چه
این کلمه اشاره به جانوری کوچک، چابک و پوستپولکی دارد که امروزه عموماً با نامهای مارمولک یا چلپاسه شناخته میشود.
مترادف
واژههای فوق در متون کهن و معاصر به عنوان هممعنی این خزنده به کار رفتهاند.
متضاد
به دلیل اینکه این واژه اسم ذات (نام یک جانور) است، متضاد مستقیم و معنایی برای آن وجود ندارد.
هم خانواده
واژهٔ «عظایه» شکل بسطیافته و رایجتر همین کلمه در ادبیات و متون کهن فارسی است.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای ایرانی باستان و پهلوی دارد. نباید آن را با واژگان عربی هموزن مانند «عظیم» یا «عظمت» (از ریشه ع-ظ-م) که معنای بزرگی میدهند، اشتباه گرفت.
جمله سازی
تلفظ
این واژه به صورت فتح اول و الف مقصوره در پایان (عَظیٰ) تلفظ میشود.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، طراحان معمولاً برای راهنمای «مارمولک» یا «سوسمار کوچک» یک پاسخ ۳ حرفی میخواهند که کلمهٔ «عظی» جواب دقیق آن است.
به انگلیسی
معادلهای دقیق انگلیسی برای اشاره به این گروه از خزندگان.
به عربی
نکته جالب این است که واژه عظاءة در عربی نیز با این کلمه ایرانی همریشه یا معربسازی شده است.
جمعبندی و توضیح کامل عظی
واژهٔ «عَظیٰ» (یا عظایه) یکی از واژگان کهن، اصیل و کمکاربرد در زبان فارسی است که برخلاف ظاهرش ریشه عربی ندارد و نباید با مشتقات کلماتی چون عظیم یا عظمت اشتباه گرفته شود. این واژه در لغتنامههای شاخصی چون دهخدا به معنای مارمولک، چلپاسه یا سوسمار کوچک معنی شده است.
در فرهنگ عامه و اساطیر قدیمی، این جانور به دلیل ویژگیهای زیستی خاص خود نظیر توانایی رشد مجدد دم پس از قطع شدن، نمادی از بقا، نوسازی و سازگاری با شرایط سخت محیطی به شمار میآمده است. امروزه این کلمه بیشتر در متون ادبی کهن، کتب طب سنتی و همچنین به عنوان یک کلمه کلیدی سه حرفی پرکاربرد در جدولهای کلمات متقاطع دیده میشود.