یعنی چه
آیه مواریث (یا در حالت جمع، آیات مواریث) به آیاتی از قرآن کریم اشاره دارد که قوانین حقوقی، مالی و احکام دقیق تقسیم ارث و ترکه متوفی میان خویشاوندان و بازماندگان را بیان کرده است. این واژه کلاسیک و فقهی است.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت [āye-ye mavārīs] است که در آن «مواریث» جمعِ کلمه «میراث» میباشد.
به انگلیسی
در متون حقوقی و اسلامی انگلیسی، برای اشاره به این آیات از واژه تخصصی inheritance استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی و متون فقهی به این آیات، آیات المواريث یا آیات الفرائض نیز گفته میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این اصطلاح در زبان فارسی، «آیات ارث»، «احکام ارث» یا «قوانین ارثبری» است.
در قرآن
این اصطلاح مستقیماً در متن قرآن نیامده، اما در اصطلاح مفسران و فقها به آیات ۱۱، ۱۲ و ۱۷۶ سوره نساء اطلاق میشود که سهم ارث فرزندان، والدین، همسران و کلاله (خواهر و برادر) را مشخص کرده و پایه فقه ارث اسلامی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل ایه مواریث
اصطلاح «آیه مواریث» (که بیشتر به صورت جمع یعنی آیات مواریث به کار میرود) در فرهنگ اسلامی و فقهی به مجموعه آیاتی از سوره مبارکه نساء اطلاق میشود که با دقت حقوقی بالا، سهمالارث طبقات مختلف خویشاوندان را تعیین کرده است. این آیات شامل آیات ۱۱، ۱۲ و ۱۷۶ سوره نساء هستند و نظام مالی و انضباط اقتصادی خانواده را پس از فوت سرپرست یا یکی از اعضا مشخص میکنند.
از نظر لغوی، مواریث جمع میراث و از ریشه (و-ر-ث) است و به مالی گفته میشود که بدون معامله و قرارداد، از متوفی به بازماندگان منتقل میشود. این آیات در صدر اسلام تغییر بزرگی در ساختار اجتماعی جزیرةالعرب ایجاد کردند و برای اولین بار حقوق اقتصادی مشخصی را برای زنان و یتیمان در مبحث ارث تثبیت نمودند.
در مجموع، علم فرایض یا همان حقوق ارث در اسلام به طور کامل بر پایه همین آیات استوار است. تبیین دقیق سهم فرزندان، پدر، مادر، همسر و برادران و خواهران در این بخش از قرآن، نشاندهنده اهمیت انضباط مالی، عدالت اجتماعی و پیشگیری از نزاعهای خانوادگی در بستر جامعه اسلامی است.