یعنی چه
عبارت «نام قدیم بابل» میتواند دو مفهوم داشته باشد: یکی شهر بابل در استان مازندران ایران که در گذشته با نامهای «بارفروش» و «مامطیر» (مهمیترا) شناخته میشد؛ و دیگری شهر و تمدن باستانی بابل در بینالنهرین (عراق کنونی) که نام آن در زبان اکدی به صورت «بابلوم» یا «باب-ایلی» به معنی دروازهٔ خدایان بوده است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، اگر خود عبارت هدف باشد ۱۱ حرفی است، اما اگر منظور نامهای قدیمی بابل مازندران باشد کلماتی چون «بارفروش» و «مامطیر» و برای بابل عراق «بابلوم» یا «کلده» مد نظر است.
به انگلیسی
برای تفکیک بین این دو مکان در زبان انگلیسی، برای شهر امروزی در شمال ایران از واژه Babol و برای تمدن کهن میانرودان از واژه Babylon استفاده میشود.
به فارسی
در منابع تاریخی فارسی، شهر بابل ایران تا سال ۱۳۱۰ خورشیدی «بارفروش» نام داشت که به مرکزیت تجاری و بازار فروش کالا اشاره دارد. پیش از آن در دوران اسلامی «مامطیر» و در دوران باستان «مِهمیترا» به معنای جایگاه میترای بزرگ (مهرپرستی) نامیده میشد. واژه بابلِ مازندران نیز از «با» (آب) و «بُل» (فراوان) به معنی جایگاه آب فراوان آمده است.
نماد چیست
شهر بابل در مازندران به عنوان «شهر بهارنارنج» شناخته میشود و پل محمدحسنخان نماد تاریخی آن است. در سوی دیگر، بابل باستان در ادبیات جهانی نماد عظمت تمدن، شکوه معماری (باغهای معلق و برج بابل) و همچنین در ادبیات دینی نماد غرور، سقوط و اختلاط زبانهاست.
جمعبندی و توضیح کامل نام قدیم بابل
نام «بابل» در دو جغرافیای متفاوت ریشهها و معانی کاملاً متمایزی دارد. در ایران، این نام اشاره به شهری ساحلی و پرآب در استان مازندران دارد که تا دوره پهلوی اول با نام «بارفروش» شناخته میشد؛ شهری که به دلیل بازارهای پررونق خود مرکز داد و ستد کالا بوده و پیش از آن نیز با نامهای مامطیر و مهمیترا پیوندی عمیق با آیین مهرپرستی و آبهای روان داشته است.
در تاریخ جهان و میانرودان، بابل نام یکی از بزرگترین امپراتوریهای باستان است. ریشه این واژه اکدی بوده و از ترکیب «باب» و «ایلو» به معنای دروازه خدایان شکل گرفته است. این شهر باستانی به خاطر عجایب معماریاش مانند باغهای معلق و برج بابل در تاریخ جاودانه شده و در متن قرآن کریم نیز در آیه ۱۰۲ سوره بقره در داستان هاروت و ماروت به آن اشاره شده است.
بنابراین هنگام مواجهه با عبارت «نام قدیم بابل» در متون، جدولها و پژوهشهای تاریخی، باید با توجه به سیاق متن مشخص کرد که منظور بارفروش و مامطیر در شمال ایران است یا تمدن بابلوم و کلده در خاک عراق امروزی، چرا که هر دو مسیر تاریخی کاملاً مجزا و غنی را پشت سر گذاشتهاند.