اجبارى یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل اجبارى

واژه «اجباری» از ترکیب اسم مصدر عربی «إجبار» (از ریشه ثلاثی مجرد ج‌ـب‌ـر به معنای واداشتن و فشار) همراه با پسوند نسبت فارسی «ـی» ساخته شده است. این کلمه در ساختار دستوری زبان فارسی به عنوان صفت نسبی به کار می‌رود و نشان‌دهنده موقعیت‌هایی است که اراده انسان در آن نقشی ندارد. در فرهنگ‌های لغت فارسی مانند معین، این واژه در گذشته به عنوان اصطلاحی برای «خدمت نظام وظیفه یا سربازی» نیز استفاده می‌شده است.

از نظر کاربرد در متون کهن و مذهبی، خودِ لفظ «اجباری» یا «اجبار» در قرآن کریم به کار نرفته است. در ادبیات قرآنی برای رساندن این مفهوم از ریشه «ک‌ـر‌ـه» و واژه «اکراه» استفاده می‌شود که نمونه بارز آن آیه ۲۵۶ سوره بقره («لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ») است که مفهوم عدم اجبار در پذیرش دین را تبیین می‌کند.

این کلمه متضاد واژه‌هایی چون اختیاری، ارادی و انتخابی است. در مفاهیم بصری و نمادین مدرن، مفهوم اجبار معمولاً با نشانه‌هایی چون غل و زنجیر، دست‌بند یا تابلوهای راهنمایی و رانندگیِ دستوری و الزامی تصویرسازی می‌شود و نشانگر محدود شدن دایره انتخاب‌های فردی است.