یعنی چه
«هستومند ضروری» یک اصطلاح ترکیبی در فلسفه و کلام معاصر است. واژه «هستومند» به معنای موجود یا دارنده هستی است و «ضروری» به معنای حتمی و ناگزیر. در مجموع این اصطلاح به پدیده یا ذاتی اشاره دارد که وجودش از خودش ناشی میشود، برای هست شدن به دیگری نیاز ندارد و فرض عدم و نبودنش منطقاً محال است. این مفهوم در فلسفه اسلامی دقیقاً معادل «واجبالوجود» قرار میگیرد.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش تشکیل شده است: بخش اول «هَستومَند» با فتحة روی هاء و میم، و بخش دوم «ضَروری» با فتحة روی ضاد و راء تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح دقیقاً ۱۲ حرف دارد. بسته به طراح جدول، ممکن است از معادلهای قدیمیتر آن مانند «واجب الوجود» نیز استفاده شود.
به انگلیسی
در فلسفه غرب و سنتهای فلسفی انگلیسیزبان، برای اشاره به این مفهوم ساختاری از واژگان فوق استفاده میشود که نشاندهنده اصالت و ضرورت وجودی است.
به فارسی
این اصطلاح خود یک معادلسازی معاصر فارسی است که مترجمان برای عبور از واژگان صرفاً عربی به کار بردهاند. معادلهای کاملاً جاافتاده آن در زبان فارسی و متون فلسفی شامل واجبالوجود، هستی واجب، و هستنده بالذات است.
جمعبندی و توضیح کامل هستومند ضروری
اصطلاح «هستومند ضروری» نمونهای از واژهگزینی معاصر در حوزه فلسفه و الهیات فارسی است که تلاش میکند مفاهیم انتزاعی را با استفاده از ریشههای سره زبان فارسی بازسازی کند. جزء اول این ترکیب یعنی «هستومند»، از ریشه پهلوی و اوستایی «هست» به همراه پسوند دارندگی «-مند» ساخته شده و توسط برخی مترجمان برجسته فلسفه معاصر برای انتقال مفهوم موجودیت مستقل به کار رفته است؛ جزء دوم آن یعنی «ضروری»، ریشهای عربی دارد و بر حتمیت پدیده دلالت میکند.
در حوزه کاربرد، این ترکیب بیشتر در متون ترجمهشده فلسفه غرب (بهویژه در بررسی براهین اثبات خدا یا فلسفه وجودی هایدگر) دیده میشود تا تمایز اصطلاحی با سنتهای سنتی کلامی حفظ شود. برای مثال در یک متن فلسفی میتوان گفت: «بر اساس برهان درونذاتی، جهان هستی برای تبیین خود نیازمند یک هستومند ضروری است تا زنجیره علل به آن ختم شود.»
از نظر نمادشناسی و منطق ریاضی، این مفهوم با نماد مربع $\Box$ در منطق موجهات که نشانه ضرورت است مشخص میشود. گرچه این ترکیب عینا در متون کهن یا قرآن کریم نیامده، اما از نظر محتوایی کاملاً با مفاهیمی چون غنی بالذات بودن خداوند و آیاتی نظیر «الله الصمد» همپوشانی دارد و نشاندهنده موجودی است که حقیقت مطلق و بینیاز از علت است.