مواطات یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل مواطات

واژه «مواطات» (یا مواطاة) از ریشه عربی «و ط أ» گرفته شده که در اصل به معنای پا گذاشتن، هم‌قدم شدن و هم‌مسیر شدن است. در سیر تحول معنایی، این واژه به مفهوم هماهنگی فکری و عملی میان دو طرف اشاره دارد. در کاربردهای روزمره و ادبیات معاصر، مواطات بیشتر بار معنایی منفی به خود گرفته و به معنای تبانی، سازش پنهانی و ساخت‌وپاخت پشت پرده استفاده می‌شود؛ هرچند که در ریشه‌ی خود معنای خنثیِ توافق را نیز در بر دارد.

از سوی دیگر، این واژه در دو حوزه‌ی تخصصی منطق و علوم قرآنی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. در منطق، «حمل مواطات» به نوعی اتحاد مستقیم بین موضوع و محمول اشاره می‌کند که نیازی به ادات اشتقاق ندارد. در قرآن کریم نیز اگرچه خودِ مصدر مواطات نیامده، اما فعل هم‌خانواده‌ی آن در آیه ۳۷ سوره توبه («لِیُواطِئُوا») به معنای همگون کردن و برابر ساختن ماه‌های حرام توسط مشرکان به کار رفته است. توجه به این نکته ضروری است که این واژه نباید با اصطلاح فقهی «معاطات» (داد و ستد بدون صیغه عقدی) اشتباه گرفته شود.