یعنی چه
دهل یک ساز موسیقی کوبهای کهن استوانهای شکل و بزرگ است که دو طرف آن با پوست حیوانات (مانند گاو یا بز) پوشانده میشود. این ساز معمولاً با دو چوب مخصوص (ترکه و کجچوب) یا دست نواخته شده و اغلب همراه با سازهای بادی مانند سرنا و کرنا در آیینها و جشنهای محلی به کار میرود. عبارت «نوعی دهل» به گونههای مختلف و محلی این ساز اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح واژه به صورت «نَوعی دُهُل» است که در آن دُهُل با ضمه روی دال و هاء خوانده میشود.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، عبارت «نوعی دهل» دقیقاً به پاسخ ۷ حرفی «نوعی دهل» اشاره دارد. همچنین با توجه به تعداد حروف خواسته شده، سازهای همخانواده دیگری مانند دهلک، دمام، تبیره یا کوس نیز میتوانند مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه کلی Drum برای سازهای کوبهای به کار میرود؛ اما برای اشاره دقیقتر به طبلهای بزرگ از Bass Drum و برای ساز سنتی این منطقه از نگارش لاتین Dhol استفاده میشود.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، دهل نماد دو مفهوم متفاوت است؛ در زندگی اجتماعی نماد جشن، شادی، خبررسانی و آغاز مناسک محلی است، اما در اصطلاحات ادبی و ضربالمثلها (مانند آواز دهل شنیدن از دور خوش است) به عنوان نماد هیاهوی زیاد، ادعای بزرگ ولی توخالی یا آشکار شدن راز جلوه میکند.
جمعبندی و توضیح کامل نوعی دهل
دهل یکی از قدیمیترین و اصیلترین سازهای کوبهای در فرهنگ موسیقایی ایران و مناطق همجوار است. این واژه ریشه در زبان فارسی میانه (پهلوی) دارد و قرنهاست که صدای بم و رسا و حماسی آن در آیینهای سنتی، جنگها و جشنهای ملی طنینانداز میشود. در موسیقی نواحی مختلف ایران، این ساز با نامها و ابعاد گوناگونی یافت میشود؛ به عنوان مثال در سیستان و بلوچستان گونهٔ کوچکتر آن را «دهلک» مینامند و در جنوب ایران مدلهایی مانند پیپه و دمام رواج دارد.
استفاده از عبارت «نوعی دهل» در متون قدیمی و طراحان جدول معمولاً راهی برای ارجاع به این خانواده بزرگ از سازهای پوستی است. صدای این ساز به دلیل حجم بالا، همواره برای شادمانیهای گروهی و با هم نوازی سازهای بادی قدرتمندی چون سرنا ترکیب کاملی را ایجاد میکند.
در حوزه ضربالمثلها و کنایات فارسی نیز دهل جایگاه ویژهای دارد. اصطلاحاتی چون «دهل زیر گلیم زدن» کنایه از پنهان کردن کاری است که خود به خود آشکار و فاش است، که نشاندهنده ابعاد فرهنگی عمیق این واژه در زندگی روزمره ایرانیان از گذشته تا به امروز است.