یعنی چه
عبارت «دایر است» از صفت فاعلی دایر (برگرفته از ریشه عربی دور) و فعل ربطی است تشکیل شده است. این اصطلاح برای توصیف وضعیت یک مجموعه، سازمان، مدرسه، کارخانه یا کسبوکار به کار میرود که تعطیل نیست و در حال انجام فعالیتهای روزمره و عملیاتی خود است. همچنین در ادبیات حقوقی و اداری به معنای جاری و نافذ بودن نیز استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «دایِر اَست» (dāyer ast) است که در آن واژهٔ دایر با کسرِ حرفِ «ی» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «دایر است» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «برپا و فعال است»، «تعطیل نیست» یا «آباد است» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای رساندن مفهوم «دایر است» در زبان انگلیسی، بسته به بافت متن از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از واژههایی که مفهوم برپایی، باز بودن و استمرار فعالیت را میرسانند، برای معادلسازی این عبارت استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای سره و روان فارسی برای این عبارت شامل «برپا است»، «برقرار است»، «کارا است» و «روشن است» (در فضاهای فنی و مدرن) میباشد.
جمعبندی و توضیح کامل دایر است
عبارت «دایر است» یک ترکیب فعلی پرکاربرد در زبان فارسی است که ریشه در صفت فاعلی عربی «دائر» (به معنی گردنده و در جریان) دارد. این عبارت در گذر زمان در زبان فارسی تحول معنایی یافته و امروزه عمدتاً برای نشان دادن وضعیت پویایی، فعالیت و باز بودن یک مکان یا یک جریان اداری و آموزشی به کار میرود؛ به عنوان مثال وقتی گفته میشود «مدرسه دایر است»، یعنی فرآیند آموزش در آن جریان دارد و تعطیل نیست.
از نظر واژهشناسی، دقیقترین متضاد کلمه دایر در بافت سنتی و کشاورزی واژه «بایر» (زمین رها شده و بیکشت) و در بافت مدرن و اداری کلمه «تعطیل» یا «غیرفعال» است. این کلمه با واژگانی چون دایره، دوران و مدار همخانواده است که همگی مفهوم گردش و استمرار را در خود دارند.
در فرهنگ نمادها، این حالت نشاندهنده جریان داشتن زندگی، آبادانی و پویایی سیستم است. در متون کهن و حتی اشارات قرآنی، هرچند خود صفت مذکر دایر مستقیماً نیامده، اما مشتقات مؤنث آن مانند «دائرة» به معنای گردش حوادث زمانه و دستبهدست شدن امور به کار رفته است که ریشه مشترک معنایی آنها را ثابت میکند.