یعنی چه
توهمات بینایی در اصطلاح روانپزشکی و علوم اعصاب به معنای دیدن چیزهایی (مانند اشیا، انسانها، نورها یا صحنهها) است که در واقعیت وجود خارجی ندارند. این پدیده با خطای دید (Optical Illusion) تفاوت دارد؛ چرا که در خطای دید یک محرک واقعی به اشتباه تفسیر میشود، اما در توهم بینایی اصلاً محرکی در محیط وجود ندارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «توهمات بینایی» به عنوان یک پاسخ ۱۲ حرفی برای توصیف خیالات دیداری یا ادراک کاذب باصره استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبانهای خارجی برای اشاره به این پدیده علمی از معادلهای دقیق فوق استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی، واژههای «توهم دیداری»، «خیالات بینایی» و در متون قدیمیتر «خطای باصره» به عنوان جایگزینها و معادلهای روان این اصطلاح به کار میروند. واژه توهم ریشه عربی (وهم) دارد و بینایی واژهای اصیل و فارسی است.
در قرآن
خودِ عبارت «توهمات بینایی» یا ریشه «وهم» در قرآن نیامده است. با این حال، مفهوم خطای ادراک و فریب دیداری در داستان سحر ساحران فرعون در آیه ۶۶ سوره طه به زیبایی توصیف شده است: «یُخَیَّلُ إِلَیْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَىٰ» که یعنی از سحر آنها چنین به نظرش میرسید (در خیالش میآمد) که آن ریسمانها میدوند.
نماد چیست
در ادبیات، هنر و روانشناسی، توهم بینایی نمادی از خطای ادراک، اضطراب شدید، دنیای درون و مرز باریک میان واقعیت و خیال است. در هنرهای تجسمی معمولاً با المانهایی مثل «سراب»، «آینه ترکخورده» یا «چشم سوم» به نشانه ادراک درونی تصویر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل توهمات بینایی
توهمات بینایی یک پدیده پیچیده در علوم اعصاب و روانپزشکی است که طی آن فرد تصاویری را میبیند که هیچ منشا خارجی و واقعی در محیط ندارند. این وضعیت میتواند به صورت ساده مانند جرقه نوری یا به صورت کاملاً پیچیده مانند دیدن انسانها رخ دهد و تفاوتی اساسی با خطای دید دارد.
این عبارت ترکیبی از یک واژه با ریشه عربی (توهمات) و یک واژه اصیل فارسی (بینایی) است. اگرچه در متون دینی عین این کلمه یافت نمیشود، اما فریبهای دیداری و خیالی از دیرباز در قالب مفاهیمی چون سحر و سراب در فرهنگها و کتابهای آسمانی مورد توجه بودهاند.
در حوزه نمادشناسی، این پدیده بازتابدهنده فروپاشی مرزهای واقعیت و ورود به قلمروی ذهن، رویا و گاه اختلالات روانی است که در ادبیات و هنر برای نشان دادن آشفتگیهای درونی یا شهود ماورایی استفاده میشود.