یعنی چه
ترکیب «جور تبر» از دو واژهٔ «جور» (به معنی ستم، بیداد و انحراف از حق) و «تبر» (ابزار بریدن چوب) ساخته شده است. این اصطلاح یک ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه) است و به معنای آسیب، صدمه و ضربات بیرحمانهای است که تبر بر پیکر درختان وارد میکند. این عبارت به دلیل کاربرد در ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی جنبهای استعاری یافته است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً «جور تبر» با ۶ حرف (یا بدون فاصله ۵ حرف) است که معمولاً با نشانی دادن به شعر معروف پروین اعتصامی طرح میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم ظلم و صدمه تبر از واژگانی چون cruelty (بیرحمی/ستم) یا tyranny (استبداد/ظلم شدید) در کنار axe (تبر) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی، واژهٔ «جَوْر» دقیقاً به معنی ظلم است و «فأس» به معنای تبر میباشد؛ بنابراین ترکیب آن به صورت مضاف و مضافالیه ترجمه میشود.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، «جور تبر» نماد مجازات، ابزار نابودی، صدمات ناگهانی و سخت روزگار است. در تمثیلهای ادبی، تبر مأمور قطع درختان بیثمر است؛ از این رو، این ترکیب نمادی از پیامد تلخ تنبلی، بیثمری و عدم تولید فایده در زندگی نیز به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جور تبر
عبارت «جور تبر» یک واژهٔ واحد مستقل یا اصطلاح ثبتشده در لغتنامههای کهن نیست، بلکه یک ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه) ملوّن و ادبی است. این ترکیب از یک واژه با ریشهٔ عربی (جَوْر به معنی بیداد) و یک واژه با ریشهٔ اصیل پارسی میانه (تبر یا tabar) ساخته شده است که تلفیقی از آرایههای ادبی را در خود جای داده است.
شهرت اصلی این عبارت در ادبیات معاصر، به شعر تمثیلی و معروف «میوهٔ هنر» اثر پروین اعتصامی بازمیگردد که در کتاب فارسی ششم دبستان نیز تدریس میشود؛ آنجا که میگوید: «آن قصّه شنیدید که در باغ، یکی روز / از جور تبر، زار بنالید سپیدار». در این بافتار، تبر واسطهٔ کیفر دادن به درخت بلند قامتی است که سایه دارد اما میوهای ثمر نداده است.
از نظر ریشهشناسی و کاربرد قرآنی، خودِ واژهٔ تبر در قرآن نیامده اما ریشهٔ کلمهٔ جور به صورت «جائِر» در آیه ۹ سوره نحل به معنی راه منحرف و کج از حق استفاده شده است. در نهایت، فهم این عبارت منوط به درک تقابل سنتی باغبان، درخت و تبر در ادبیات منظوم فارسی است.